#mşmarsinan #tarih #kpss #ayt #tyt

Mimar Sinan Türbesi Süleymaniye Külliyesi fotoğraflarım Fotoğrafların Orjinal boyutlarının temini ve kullanımı için Sinan Doğan ile iletişim kurunuz... E Mail: [email protected] Web Sayfası İnstagram Sayfası

Osmanlı İmparatorluğunun şehirlerinde inşa ettiği eserlerinin estetiği, üslubu ve fonksiyonuyla mimarlık tarihinin zirvesinde yer alan Mimar Sinan, yüzyıllar geçse de hayranlık uyandırmaya devam ediyor.

Discover the architectural wonders of Mimar Sinan in this captivating article. From stunning mosques to grand palaces, his creations continue to inspire. Take a journey through time and witness the genius of this legendary architect.

Çizgilerle Mimar Sinan Ülfet Taylı. Ucuza satın al Alkapida.com ✓. Mimar Sinan, Osmanlilardan günümüze kalan en görkemli eserlerin...

İstanbul Çekmeköy Mimar Sinan ile Bayrampaşa İstanbul Arası Kaç Kilometre (Km) arabayla Mimar Sinan Bayrampaşa Kaç Saat? Bayrampaşa Yol Tarifi, Araba ile Nasıl Gidilir?

Medreseler Camilerin yanı sıra 16. yüzyılda, Klasik Osmanlı döneminde medrese mimarisinde de özgün denemelerle karşılaşılmaktadır. Erken Osmanlı ürünlerinde, sürekli yeni boyutlar kazanan medrese mimarisi, gene temelde Selçuklu ve Beylikler dönemi medrese mimarisinin genel şemasını yaşatmasını bilmiştir. Medrese içindeki mekânların birbirine oranı, örtü sistemleri, bezemenin yoğunlaştığı yerler açısından diğer değişik amaçlı yapılarda da görülen değişmeler, medreselere de yansımıştır. Ayrıca eğitimdeki gelişmeler, imparatorluğun siyasal, ekonomik ve kültürel alandaki başarıları, sonuçlarını medrese yapımında da göstermiş, ilginç denemeler varlığını duyurmuştur. Başta sultanların ve devlet ileri gelenlerinin yoğun yapım çalışmalarına yönelmeleri, büyük külliyeler yaptırmaları medreselerin değişik koşullar içinde biçimlenmesini sağlamıştır. Özellikle Mimar Sinan’ın büyük uygulamaları içinde bir veya birden fazla medresenin yer alışı, bir yandan değindiğimiz ekonomik, siyasal ve kültürel yoğunluğun varlığını açıkladığı kadar, eğitim düzeninde böyle yapılara sürekli gereksinme duyulduğunu da gösterir. Bu dönem medrese ve şifahanelerinin genel özelliklerini sıralamak gerekirse, bir bölümünde geleneksel medrese şemasının, dönemin, yapıldığı yerin koşullarına uygun biçimlendiğine tanık olunmaktadır. Bunların yanı sıra bir grup oluşturacak kadar çok olan bazı medreselerin, camilerin revakları arkasına yerleştirildiği görülmektedir. Cami-medrese ilişkisi içinde uzun yıllar, Selçuklu ve Beylikler döneminden beri denenen bir şema, Osmanlılar’da, özellikle Mimar Sinan’da, belirli bir uyum içinde tekrar uygulanma olanağı bulmaktadır. Genel kurallar içinde olmakla birlikte, bulunduğu yerin koşullarına uydurularak biçimlenen örneklerin de varlığı dikkat çekicidir. Bu yüzden bazen medresenin bir veya iki kanadı alınıyor, bazen da Erken Osmanlı döneminde denenmiş sekizgen bir şema dışardan kareye tamamlanarak tekrarlanıyor. Ayrıca çok yalın birkaç hacimden oluşan sınırlı örneklere de yer veriliyor. Bütün bu değişik şemalarda karşımıza çıkan medreselerde, Mimar Sinan’ı, geçmiş değerleri topluca özümleme çabası içinde buluyoruz. 16. yüzyılda Mimar Sinan eliyle medreseler, tekrar zengin bir uygulama olanağına kavuşuyorlar. İlginç örneklerden birkaçına kısaca değinelim. İstanbul’da Haseki Külliyesi Medresesi kare avlusu, avluyu çeviren revakları, arkalarında odaları ve giriş ekseni üzerinde büyük kubbeli dershanesiyle, biçimlenmiş bir medrese şemasını tekrarlamaktadır. Yine İstanbul’da 1543-1548 yılları arasında yapılan Şehzade Külliyesi Medresesi klasik şemalar içinde düşünülmesi gereken bir yapıdır. Yalnızca dershane kısmı giriş ekseni üzerinde değildir. 1548 yılına ait bir başka yapı, Üsküdar Mihrimah Sultan Külliyesi Medresesi küçük değişikliklerle Haseki Külliyesi Medresesi’nin planını tekrarlamaktadır. http://www.sinanasaygi.org/eserler.asp?action=eserDetay&ID=20 İstanbul Cağaloğlu’nda 1550 tarihli Rüstem Paşa Medresesi, Mimar Sinan’ın değinilmesi gereken en özgün denemelerinden birisidir. Burada Mimar Sinan Amasya Kapı Ağası Medresesi’nin sekizgen planını esas almakta, bunu dışarıdan gizlemekte, durum revaklı avluya girilince anlaşılmaktadır. 1550-1557 yılları arasında tamamlanan Süleymaniye Külliyesi’nin camiyi çevreleyen medreseleri de bulundukları yere uyum sağlama konusunda verilebilecek örnekler arasındadır. Haliç’e bakan tarafta üç, diğer tarafta üç olmak üzere altı medrese yer alır. Daha önce değindiğimiz 1571 tarihli Kadırga Sokullu Külliyesi’nin medresesi, caminin avlu revakları gerisine yerleştirilmiş odalardan oluşan grubuna örnek olarak gösterilebilir. 1564 tarihli Lüleburgaz Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi Medresesi, Sinan’a ait özel bir yapı grubunun içine girer. Bu yapıda medrese odaları, caminin şadırvanlı avlusunun revakları arkasına yerleştirilmiş, böylece cami ve medrese birlikte değerlendirilmiştir. Istanbul Edirnekapı’daki 1562-1565 tarihli Mihrimah Sultan Külliyesi Medresesi ise avlusu medrese olarak kullanılan bir diğer Mimar Sinan yapısıdır. Ancak bu yapıda medrese odaları cami avlusunu çepeçevre dolaşmamakta, doğu ve batı cephelerinde yer almaktadır. Edirne’deki Selimiye Külliyesi Medreseleri iki tanedir ve caminin kıble duvarının arkasında yer alırlar. Mimar Sinan’ın diğer külliyelerine göre daha sınırlı olarak düzenlenmiş bu örnekte, medreselerin orta avlularını basık kemerli revaklar çepçevre dolaşmasına karşın, medrese odaları yalnız iki yanda yer almakta ve dershaneler odalardan koparılmış bulunmaktadır. Üsküdar’da 1580 tarihli Şemsi Paşa Külliyesi Medresesi’nde medrese bölümü camiyi iki yandan sarmakta ve farklı eksenlerde gelişmektedir. Burada L şeklinde iki kanattan oluşan medresede bir kanadın ortasına büyük kubbeli dershane alınmış, önlerine de revaklar yerleştirilmiştir. Tophane’de 1580 tarihli Kılıç Ali Paşa Külliyesi Medresesi ise orta avluyu çepeçevre dolaşan revak ve odalardan oluşmakta, kısa kenarın ortasında da büyük dershane bulunmaktadır. Bu yapıda klasik medrese şeması eksiksiz uygulanmıştır. Şifahaneler Mimar Sinan döneminin şifahanelerine örnek olarak Haseki Sultan Külliyesi Şifahanesi, içiçe iki avludan oluşan Süleymaniye Külliyesi Şifahanesi ve gene aynı anlamda Toptaşı Atik Valide Külliyesi Şifahanesi gösterilebilir. Medrese şemalarının amaca uygun olarak değiştirilmesiyle şekillenen şifahaneler de, medreselerle paralel bir gelişme göstermiştir. http://www.sinanasaygi.org/eserler.asp?action=eserDetay&ID=112 Mezar Anıtları Osmanlı mezar anıtlarının belirli planlar içinde oluştuğuna daha önce değinmiştik. Genellikle çokgen gövdeli, üstü kubbeyle örtülü, önlerinde revakları bulunan Osmanlı türbelerinin Mimar Sinan döneminde de uygulandığı gözlenmekle birlikte, bazı ilginç denemelerin varlığı da söz konusudur. Ayrıca Osmanlı mimarisinin erken döneminden beri uygulanan açık türbelerin bu dönemde de yaşadığı görülmektedir. Sınırlı şemalar içinde gelişmesine karşın, bu dönem türbelerinde belirli bir bütünlük dikkati çekmekte, mimari-bezeme ilişkisinin sınırları belirlenmektedir. Mimar Sinan’a bağlanan ve bu dönemde yapılmış olan ilginç türbelerin bir bölümüne kısaca değinelim. İlk belirteceğimiz İstanbul Beşiktaş’da, 1541 yılında yapılan Barbaros Hayreddin Türbesi sekizgen gövdeli, önünde revağı bulunan, üstü kubbeyle örtülü yalın görünüşlü bir yapıdır. Şehzade Mehmed Türbesi’nin ardından uygulanan diğer ilginç türbeler içinde Süleymaniye Camisi haziresindeki 1566 tarihli Kanuni Sultan Süleyman Türbesi’nin özel bir yeri vardır. Mimar Sinan bu türbede bir bakıma Osmanlı sultanının önemini, büyüklüğünü simgelemek istemiş, yepyeni bir türbe planıyla karşımıza çıkmıştır. Türbe konusunda yaptığı denemeler içinde Mimar Sinan aynı planı ikinci kez kullanmamış, böylece Türk mimarisi içinde bu yapı tek örnek olmuştur. Sekizgen bir gövde, dışarıda türbeyi çeviren revaklar, içerde duvarlardan koparılmış sütun sırasına ve duvarlara oturan çift cidarlı kubbesiyle bu yapı, Osmanlı mezar anıtları içinde ilginç bir denemedir. Mimar Sinan’ın Kanuni Sultan Süleyman Türbesi’nin ardından uyguladığı en anıtsal mezar yapılarından birisi de Istanbul Ayasofya haziresinde bulunan 1577 tarihli 2. Selim Türbesi’dir. Diğerlerinden farklı olarak Mimar Sinan burada köşeleri yumuşatılmış kare bir gövde, içerde ise gene Kanuni Türbesi’nde olduğu gibi çift cidarlı kubbenin oturacağı bir sütun sırası kullanmış, dışarıda yalnız giriş bölümüne revak yerleştirmiştir. Tüm bu görünüşler, Mimar Sinan’ın türbe mimarisinde de sürekli yenilikler getirmek istediğini göstermektedir. Mimar Sinan’a bağlanan diğer mezar anıtları arasında Yenibahçe’deki 1545 tarihli Hüsrev Paşa Türbesi, Topkapı’da 1555 tarihli Kara Ahmed Paşa Türbesi, Süleymaniye Camisi haziresindeki 1557 tarihli Hürrem Sultan Türbesi, Şehzade Camisi haziresinde 1561 tarihli Rüstem Paşa Türbesi, Eyüp’te 1572 tarihli Pertev Paşa Türbesi ile aynı semtteki 1574 tarihli Sokollu Mehmed Paşa Türbesi ve 1580 tarihli Zal Mahmud Paşa Türbesi, Üsküdar Şemsi Paşa Camisi’ne bitişik Şemsi Paşa Türbesi, Tophane’de 1580 tarihli Kılıç Ali Paşa Külliyesi’nin içindeki Kılıç Ali Paşa Türbesi üzerinde durulması gereken önemli yapılardır. Hamamlar Klasik Osmanlı döneminde yoğun uygulama olanağı bulunan yapıların bir bölümü de hamamlardır. Bu dönemde oluşan hamamlarda şu bölümlerin belirginleştiği görülmektedir. Ortada havuz, kenarlarda soyunma yerleri, kahve ocağıyla camekan; peştemal değiştirilen, helaların bulunduğu sıcak bölümle camekan bölümünü bağlayan soğukluk; göbek taşı ve kurnaların yer aldığı sıcaklık; buna bitişik olarak suyun kaynadığı külhan. Hemen hemen değişik şemalı hamamların tümünün denenme olanağı bulunduğu bu dönemde, zaman zaman çifte hamamlarda da ilginç denemeler dikkati çekmektedir. Erken Osmanlı dönemi hamamları oranında olmasa bile, bezeme ve zengin örtü sistemleri bu dönem hamamlarında da kullanılmıştır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=7509 Tezkerelerde Mimar Sinan’a bağlanan ve bulunduğu yerin özel koşulları içinde biçimlenen Mimar Sinan yapısı hamamların en önemli örneklerinden birisi Sultanahmet’te Haseki/Ayasofya Hamamı’dır. 1556 tarihli bu ünlü hamamda Mimar Sinan genel şemalar içinde kalmakla beraber kadınlar ve erkekler kısmının yerleştirilmesinde değişik bir yöntem denemiş, yapıları tek bir eksen üzerinde toplamıştır. Bunun getirdiği zorluklar vardır. Isı kaybının fazlalığı ısınmasını güçleştirir. Gerçekten bu ilginç hamamı ısıtmak sürekli sorun olmuştur. Birbirinin benzeri iki hamamda kubbeli bir camekânlık, üç kubbeli soğukluk, yıldızvari sıcaklık kısmı bulunmaktadır. Klasik Osmanlı mimarisinin ölçüleri içinde özenle yapılmış hamamda erkekler kısmının önünde bütün cepheyi kaplayan revak kadınlar kısmında denenmemiştir. 1550-1557 yılları arasında tamamlanan Süleymaniye Külliyesi Hamamı, bulunduğu yere uygun sıcaklık kısmı haçvari planlı bir yapıdır. Amaca uygun olarak külliyenin doğusuna yerleştirilmiştir. 1561 tarihli, yolun genişletilmesi sırasında yıkılan Fındıklı’daki Molla Çelebi Hamamı da haçvari sıcaklığı bulunan, korunması gereken bir çifte hamamdı. Gene aynı şema içinde çifte hamam olarak yaptırılan Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Hamamı, 1565 tarihli cami göz önüne alınarak tarihlendirilebilir. Mimar Sinan’ın eseri olan 16. yüzyılın diğer ünlü hamamları içinde Zeyrek’teki 1546 tarihli Hayreddin Paşa/Çinili Hamam, Samatya’da 1547 yıhna tarihlenen Ağa Hamamı, 1551 yılı civarında yapılmış olduğu sanılan Silvirikapı’da Hadım Süleyman Paşa Hamamı, bağlı olduğu külliyeye göre 1555 yılı dolaylarına yerleştirilen ve yakın zamanlarda yol açmak gerekçesiyle yıktırılan Beşiktaş’da Sinan Paşa Hamamı, Konya Karapınar’da 1563 tarihli 2. Selim Külliyesi’nin dışında yer alan 2. Selim Hamaım, Izmit’te 1579 tarihli Pertev Paşa Külliyesi’ne dahil iken tümüyle ortadan kalkmak üzere olan Pertev Paşa/Yeni Cuma Hamamı, İstanbul Tophane’deki 1580 tarihli Kılıç Ali Paşa Külliyesi’ne ait Kılıç Ali Paşa Hamamı ile 1583 yılı dolaylarında yapılmış olması mümkün Toptaşı’ndaki Valide Sultan Külliyesi Hamamı ilk elde akla gelenler arasındadır. Bulundukları yerlerin özel koşulları içinde biçimlenen ve tezkerelerde de adları geçen Mimar Sinan hamamları arasında Istanbul Azapkapı’da Mehmed Paşa Hamamı, Cibali’de Valide Sultan Hamamı, Ortaköy’de Hüsrev Kethüda Hamamı, gene Cibali’de Kaptan Hamamı, Sapanca’da Rüstem Paşa Hamamı, Üsküdar’da günümüzde çarşı olarak kullanılan Valide Sultan Hamamı, Topkapı Sarayı’nda 4. Mehmed’in onarttığı Yeni Saray Hamamı, gene Topkapı Sarayı’nda Valide Sultan Hamamı belirtilmeye değer yapılardır. Diğer Yapılar Mimar Sinan’ın suyla ilgili çalışmaları da önemli yer tutmaktadır. Eldeki bilgilerden, suyolları, kemerler, bendler, maksemler içinde Sinan’ın uygulamalarının özellikle kemerler üstünde yoğunlaştığı anlaşılmaktadır. Uzun bir dönemin mimari eylemlerinin başında bulunması nedeniyle onarım işlerini de yönettiği bilinmektedir. Su kemerleri konusundaki çalışmaları daha çok İstanbul kentiyle ilişkilidir. Istanbul’un alınmasından sonra Fatih Sultan Mehmed’in kentin su ağını onartıp elden geçirttiği, ancak köklü girişimlerin Kanuni Sultan Süleyman döneminde başladığı anlaşılmaktadır. Burada belirtilmesi gereken nokta, koşulların elverdiği oranda eski tesislerin kullanılmış olmasıdır. Mimar Sinan’ın bu konudaki eylemlerinin bir kısmının bu yönde olması mümkündür. Bütün bunların dışında kentin gördüğü büyük sel olayları sonrasında, su tesislerinin sürekli elden geçirilmesi gerekmiştir. Istanbul’un su ağı Halkalı, Kırkçeşme, Bahçeköy ya da Taksim olmak üzere üç ana grupta toplanmaktadır. Halkalı suyuyla ilgili olarak Mimar Sinan Müderris Köyü Kemeri adıyla tanınan su kemerini ele almış, 11 gözlü olarak Kırkçeşme tesisleri içinde karşımıza çıkan en ilginç örnek ise kuşkusuz Muglava/Muğluva/Mağlova/Moğolağa adlarıyla tanınan su kemeridir. Başlıbaşına bir anıt niteliğinde ele alınmış, biçimsel kaygılar da taşıyan bu kemer, Mimar Sinan’ın diğer önemli anıtları içinde yer alabilecek niteliklerle yüklüdür. Osmanlı İmparatorluğu’nun 16. yüzyılda siyasal alanda gösterdiği başarılara uygun olarak imparatorluğun önemli yollarında gerekli yerlere, her türlü koşullarda kullanılabilecek nitelikte köprüler yapıldığını görüyoruz. Orduların Rumeli ve Anadolu’ya yaptığı seferlerde kolaylıkla ilerleyebilmelerini de sağlayan bu köprüler, Osmanlı Sultanlarının isteklerine uygun hassa mimarları eliyle uygulanmışlardır. Gerçi sefere çıkan ordularda birçok usta, mimar bulunuyor, gerekli hizmetleri yerine getiriyorlardı. Ancak bu dönemde, özellikle Sinan’ın yaptığı köprülerde, kısa süre içinde bitirilme kaygısının ağır basmaması gerekir. Mimar Sinan uzun yıllar orduda bu tür görevleri yerine getirmiş olmakla beraber, kaynaklarda kendisine bağlanan köprülerin sefer sırasında çok kısa bir süre içinde yapılması güçtür. Istanbul’a yakın yerlerde karşımıza çıkan bu köprüler, ana yollarda güvenli geçit sağlayan, biçimsel kaygılarla dolu eserlerdir. Bu yüzden yapımları zaman almış olmalıdır. Mimar Sinan en tanınmış ve yazıtı bulunan köprülerinden Büyükçekmece Köprüsü deniz kıyısında, gölle denizi ayıran boğaz üzerindedir. Dört köprüden oluşan Büyükçekmece Köprüsü’nün birincisi 7, ikincisi 7, üçüncüsü 5, dördüncüsü 9 gözlüdür. 635,57 m. boyunda sivri kemerli bu köprünün ilginç yanlarından birisi, birinci köprüde karşılıklı köprü köşkü, dördüncüsünde ise karşılıklı iki yazıt duvarının dikkati çekmesidir. 1567/1568 yılında tamamlanan, dört kısımdan oluşan köprüde yer yer bezeme izlerine rastlan maktadır. Mimar Sinan’ın yaptığı köprülerde yapının bütünü göz önüne alınınca işlevsel niteliklerinin yanı sıra çevreye uyma, zamana dayanabilme, biçimsel kaygılar taşıma gibi özellik ler dikkati çekmektedir. Çağlar boyu belirli bir gelişme gösteren köprülerin 16. yüzyılda yapılanları, özellikle Mimar Sinan’a bağlananlar, diğer değişik amaçlı yapılarla tam bir bütünlük içindedirler. Sınırlı bir bezeme, mühendisliğin gerektirdiği niteliklerin yanı sıra mimari bir kimliğin de var oluşu, durumu kanıtlamaktadır. Kervansaraylar Mimar Sinan’a bağlanan ya da bu dönemin ürünü olan kervansaraylar, yerleşme merkezlerinde ya da yollar üzerinde karşımıza çıkmaktadır. Bazen büyük bir külliyenin bünyesi içinde, bazen de ayrı olarak ele alınmış kervansaraylar mimarileriyle devrin özelliklerini belgemektedir. İstanbul’da Mimar Sinan’ın Şehzade Külliyesi içinde yer alan kervansarayı sınırlı bir yapıdır. Sinan’ın diğer külliyeleri gibi cami, türbe, medrese, kervansaray, imaret, mektep’ten oluşan bu külliye belirli sınırlar içinde kalmıştır. Avlunun doğu duvarında yer alan kervansaray iki ana bölümden oluşmaktadır. Birincisi tabhane, ikinci buna dik yerleştirilmiş olan ahır kısmıdır. Sekiz kubbeden oluşan ahırın ortasında üç ayak bulunmaktadır. http://archnet.org/library/sites/one-site.jsp?site_id=84 Kanuni döneminin sadrazamlarından Rüstem Paşa’nın kervansarayları Istanbul’da Tekirdağ’da, Konya Ereğli’sinde, Edirne ve Kırklareli’nde karşımıza çıkmaktadır. Rüstem Paşa hanları içinde, kent içinde yapılmış anıtsal bir örnek Edirne’deki Rüstem Paşa Kervansarayı’dır. Bulunduğu yerin sokak dokusuna bağlı dış cepheye karşılık, içerde avlu çevresinde düzenli bir görünüş dikkati çekmektedir. Yan yana iki kısımdan oluşan bu hanın bir kısmına ahır alınmış, büyük kısımda ise iki kat revakların arkasına hamam odaları yerleştirilmiştir. Onarılıp, otel olarak kullanılan bu anıtsal örnek, Mimar Sinan’ın en ilginç denemelerinden birisidir. Kaynaklarda Mimar Sinan’a bağlanan ya da onun yaşamı süresince Osmanlı topraklarında yapılan han ve kervansarayların bir kısmı geniş programlı külliyelerin içinde yer almaktadır. Bunlardan ana yollar üzerinde olan kervansaraylar, amaçları gereği külliyede büyük yer alıyorlardı. Yoğun ticaret merkezlerinde, kentlerin içinde yapılanlarda ise, bulundukları koşullara uygun, ahır bölümleri sınırlı çok katlı uygulamalar dikkati çekmektedir. Bütün bunların dışında tek bir han ve kervansaraydan oluşan örneklerde, daha yalın görünüşler, daha değişik şemalar kullanılmıştır. Örneklerin tümü gözden geçirilince, Mimar Sinan’ın her türlü uygulamasıyla karşılaşılmaktadır. Ancak yapılarda ilk kez beliren özellik, yapılma amacının ağır basması, yapılar topluluğu içinde ise, bir genel planlama anlayışının kervansarayları da benliğinde eritmesidir. Sosyal içerikli bu yapılarda Mimar Sinan, her değişik amaçlı yapıda olduğu gibi, belirli ana şemalar içinde kalmakla beraber, yeni denemeleri de beraberinde getirmektedir. Artık bu yapılarda bezeme ikinci derecede bir öğe olmakta, her şey mekânın çözümünde toplanmaktadır. Ana yollar üzerinde yapılan büyük külliyelerin kervansaraylarına örnek olarak, Lüleburgaz’da 1569 tarihli bugün yıkılmış Sokollu Mehmed Paşa, 1574 yılında 2. Selim adına Antakya/Payas Külliyesi’nin kervansarayı verilebilir. Saray ve Köşkler Mimar Sinan’ı konu edinen kaynaklardan öğrendiğimize göre Sinan’ın saray ve köşk olarak bir çok yapıyı ele aldığı, yenilediği ya da onardığı anlaşılmaktadır. Osmanlı Imparatorluğu’nun geniş sınırları içinde bu tür yapıların yoğunluk kazandığı yer Istanbul ve çevresidir. Bunun dışında yalnız Bosna’da Mehmed Paşa Sarayı’nın varlığını biliyoruz. Istanbul ve çevresinde Mimar Sinan ile ilgili gösterilen yapıların büyük çoğunluğu bugün ayakta değildir. Bu yüzden çok sınırlı sayıda örnekten söz etmek gerekmektedir. Bunlardan biri Istanbul-Çekirge yolu üzerinde 1571 yılı dolayında yapılmış olabileceği ileri sürülen Siyavuş Paşa Çiftliği içinde bağımsız olarak duran Siyavuş Paşa Köşkü’dür. Bir havuzun ortasına büyük ayaklar üzerine oturan bu sınırlı boyutlardaki yapının dışında önemli bir diğer örnek, Topkapı Sarayı’ndaki 3. Murad Köşkü’dür. 1578 tarihli bu yapı bugün Sultan Murad Yatak Odası olarak tanınmaktadır. Köşk iki bölümden oluşmuştur. Altta yazlık, üstte ise ana kışlık bölüm bulunur. Yazlık bölümde bir havuz, duvar çeşmeleri, yukarı çıkan merdiven, bahçeye ve havuza bakan balkon tahtları yer alır. Çevresinin açık bulunduğu yıllarda alt kat bölümünün yazın dinlendirici bir yer olduğu, zamanla bu durumun değiştiği anlaşılmaktadır. Üstte ise selsebili bulunan, pandantifle örtülü bir oda yer alır. Iki örnekten de anlaşılacağı gibi, Mimar Sinan sivil mimari konusunda dönemin genel mimari anlayışını yansıtmış, çevreyle ilişkisi düşünülerek oluşturulmuş bir mekân anlayışını geçerli kılmıştır. Mimar Sinan ile ilgili kaynaklarda sıbyan mekteplerine de işaret edilmektedir. Oysa Mimar Sinan’ın önemli külliyelerinin çoğunda, külliylerin bir parçası olarak sıbyan mekteplerinin bulunduğunu biliyoruz. Başlangıçta çocuklara Kuran okutmak, namazla ilgili gerekli bilgileri öğretmek için öğretim yapan sıbyan mekteplerinde, zamanla yazı dersinin programa alındığı görülmektedir. Yerleşme merkezlerinde hemen hemen her semtte yer alan sıbyan mektepleri, iki katlı, dershane hacimleri üst katta bulunan sınırlı boyutta yapılardır. Bazen zemin katta dükkânların bulunduğu sıbyan mekteplerinin derslik bölümünün yukarı alınmasının nedenleri rutubetten korunmak, sokağın gürültüsünden kaçmak, gerekli ışığı sağlamak noktalarında toplanabilir. İstanbul’da ki örnekler içinde Haseki Sultan, Şehzade, Süleymaniye, Topkapı Kara Ahmed Paşa külliyelerinin sıbyan mektepleri sıralanabilir. Mimar Sinan’a bağlanan yapılara kısaca değinerek genel bir bilgi vermeye çalıştık. Bu yapıların tümü değişik açılardan değerlendirmeye konu olacak niteliktedir. Ayrıca yapıların büyük bir kesiminin başında Mimar Sinan’ın bulunması olanağı yoktur. Bu konuda daha önce gerekli noktalara değinmiş, belirli mimar grubunun imparatorluğun dört bir yanında mimari eylemleri yönettiklerini açıklamıştık. Verdiğimiz örneklerde görüldüğü gibi 16. yüzyılın bu dönemi yoğun mimari olaylara tanık olmuş, bir bakıma Osmanlı İmparatorluğu en belirgin çıkışını mimari alanda göstermiştir. Bu çağda mimari evrensel boyutlara ulaşmış, her yönden devletin gücü ve bozulmamış yapısı mimariye yansımıştır. Çok zengin bir mimari geçmişi yaşamış topraklar üzerinde, bölgesel sınırları aşarak ortak bir mimari ortam yaratılabilmiştir. Bu büyük olguda uzun geçmişin getirdikleri değerlerin büyük payı olmuştur. Mimar Sinan, bir bakıma bütün geçmiş değerleri, bulunduğu çağın koşulları içinde kullanarak, sürekli yenilenme, zengin denemelerle büyük ününü simgeleştirmiştir. Anadolu Türk Mimarisi, Prof.Dr. Metin Sözen, Dr.Zeki Sönmez, Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, Görsel Yayınları.

Osmanlılar II 16. yüzyılın ortalarına doğru Osmanlı İmparatorluğu artık bulunduğu çağın en büyük imparatorluklarından biri, belki de en büyüğü olma yolundaydı. Siyasal açıdan bu hızlı büyümenin yanı sıra, başta mimari olmak üzere her dalda yeni atılımlar imparatorluğun varlığını yaşatacak niteliklere bürünmeye başlamıştı. Özellikle mimari alanda birbirini izleyen anıtsal nitelikte yapılar gözden geçirildiğinde hemen ilk anda Osmanlı sultanlarının etkinliği ortaya çıkmaktadır. Sultanlar, imparatorluğun büyüklüğüne uygun, onu mimari alanda simgeleştirecek özelliklerle yüklü eserlerin yapımına önayak olmuşlardır. Bu simgesel nitelikteki eserlerle, özellikle camilerle, sultanlar bir yandan Tanrıya bağlılıklarını belirtirken, diğer yandan kendi varlıklarının da duyurulmasına yol açıyorlardı. Birçok yapıda, o yapıyı yaptıran sultanın varlığının yapıyla eşdeşleşmesi boşuna değildir. Sultanların dışında dönemin ileri gelenleri de sultanların yolunu izlediler. Başta dinsel isteklerin simgesi cami olmak üzere, değişik işlevli yapıların, bunlara bağımlı, bağımsız diğer sanatların, bu yüzyılda doruk noktasına ulaşmasına olanak sağladılar. Gerçekten yalnız mimaride değil, çini, maden , cam eşya, hat, tezhip, minyatür vb. sanatlar gözden geçirildiğinde benzer tutumlarla karşılaşılır. Bu, imparatorluğun üst düzeyindeki kişilerin desteğinde ve öncülüğünde gelişse de, imparatorlukta değişik sanat kollarında üretilenler kısa zamanda toplumun malı kılınmaya çalışılmıştır. Konusunu ettiğimiz mimari, bu alanda açık örneklemeye olanak sağlamaktadır. Değişik işlevli yapılara baktığımızda bunların toplumun isteklerine yanıt verecek düzende planlandığı ve uygulandığı görülür. Özellikle büyük külliyelerde caminin çevresinde eğitim, konaklama, sağlıkla ilgili yapıların oluşturulması, bu konuda tanıklık etmektedir. 16. yüzyılda Osmanlı toplumunda yalnız dinin isteklerine yanıt verilmemiş, günlük yaşamın bütün gereksinmeleri gerçekçi bir açıdan ele alınmaya çalışılmıştır. Gerçekten mimaride strüktürel ve işlevsel sınırlar içinde kalınmış, bunlara bağlı olarak geliştirilen diğer bezeme sanatlarında da hiçbir abartmaya olanak verilmemiştir. Osmanlı mimar ve ustaları özellikle işlevsel isteklerin üzerinde durmuşlar, Selçuklu ve Beylikler döneminde gözlediğimiz büyük bir titizlikle ortaya konan bezeme işçiliğinden uzak durmuşlar, onu yalınlaştırmışlardır. Bu yalnız mimaride karşılaşılan bir durum değildir. 16. yüzyıl minyatür resmi kısaca gözden geçirilirse, Osmanlı minyatürlerinin ne denli gerçeklere yaslanma eğilimi içinde olduğu açıkça görülür. Bu bir bakıma karşımıza Osmanlı dünya görüşü olarak çıkmakta, gerçekçi tutumu her yerde geçerli kılmaya yönelmektedir. Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u alması, imparatorluğun yeni boyutlara ulaşmasıyla doğu-batı dünyası bir noktada kesişmiş ve yeni bir imparatorluk bilinci doğmaya başlamıştır. Bu durum kültür ve sanata da yansımış, artık yalnız doğu kaynaklarıyla beslenmekle yetinilmemiştir. Başkentten üretilen her türlü yenilik, imparatorluğun uzanabildiği noktalara dek götürülmeye çalışılmıştır. Böyle merkezi bir sistemin varlığını kanıtlayan, yalnız bugün ayakta olan eserler ve diğer sanat ürünleri değildir. Osmanlı kaynakları araştırıldığında, saray çevresinde Hassa Mimarları Örgütü başta mimarlık olmak üzere hemen hemen bütün sanat kollarının belirli örgütler içine alındığı, buradaki gelişmelerin, imparatorluğun dört bir yanında uygulamaya konulduğu görülmektedir. Bu büyük örgütlenme ve merkezi sistemin içinde, üzerinde duracağımız Klasik Osmanlı Mimarisi ve Mimar Sinan dönemini açıklamak bir anlamda kolaylaşmaktadır. 16. yüzyıl Osmanlı mimarisinin evrensel boyutlara ulaşmasında, yarım yüzyıllık mimari eylemleri yöneterek büyük paya sahibi olan ve Türk halkının gözünde kutsallaşan Mimar Sinan’ın yaşamına ve yetiştiği ortama kısaca göz atalım Böylece Mimar Sinan ile birlikte bir dönemin mimarisi de genel çizgileriyle belirlenmiş olacaktır. Mimar Koca Sinan Sinan’ın yaşamının öğrenilmesinde yararlı olan belgeler arasında çağdaşı Mustafa Saî Çelebi’nin onu ve çalışmalarını konu alan eserleri, bunlara paralel anonim yazmalar, kendi vakfiyesi ve mimarbaşı olduğu dönemin resmi yazışmaları bulunmaktadır. Mustafa Saî’nin eserleri Tezkeret-ül Ebniye ve Tezkeret-ül Bünyan adlarını taşımaktadır. Tezkeret-ül Ebniye’de bilgiler Sinan’ın ağzından verildiği için eserin onun tarafından yazıldığı ileri sürülmüştür. Ancak içerdiği yanlışlar Sinan’ın ölümünden sonra Mustafa Saî’nin yazdığı kanısını uyandırmaktadır. Yazarının adı bilinmeyen ve yine Sinan’ın ağzından yazılmış olan Tuhfet-ül Mimarin’in de Mustafa Saî’nın ya da Asari’nin eseri olabileceği ileri sürülmektedir. Ayrıca bunun müsveddesi olan Risalet-ül Mlinariye ve bir de Adsız Risale elde bulunmaktadır. -Bunlardan elde edilen bilgilere göre Sinan, Yavuz Selim yönetimi sırasında devşirilmiş, devşirmelerin yetiştirilme kurallarına uygun olarak önce taşra hizmetine gönderilmiş, sonra acemioğlanlar ocağına alınmıştır. Daha sonra da Kanuni Süleyman’ın ilk seferine yeniçeri olarak katılıp 1521 yılında Belgrad’a gitmiştir. Devşirme işlemi o çağda 8 ile 20 yaşlar arasındaki Hıristiyan çocuklar içinden yapılmaktaydı. Eğer Sinan, türbesinin yazıtında Mustafa Saî’nin belirttiği gibi hicri 996’da, 100 yaşını aşmış olarak ölmüşse, doğum tarihinin yaklaşık olarak -bundan 100 hicri yıl çıkarılarak elde edilen- h. 886/m. .1492’ye rastlaması gerekir. Buna göre Yavuz Selim’in tahta çıktığı yıl yani 1512’de 20 yaşlarındayken devşirilmiş olması mümkündür. Tuhfet-ul Mimarin Karaman Vilayeti ve diğer Osmanlı kentlerinden devşirilenler arasında devlet kapısına geldiği belirtilmekte, adından Kayserili Sinan diye sözedilmektedir. 1573 ve 1587 tarihli padişah buyruklarında Sinan’ın eskiden Kayseri’nin Ağırnas köyünde oturduğu belirtilmektedir. Ayrıca 1586’ya tarihlendirilen vakfiyesinde, bu köyde bir çeşme yaptırdığı görülmektedir. Yine aynı vakfiyeye göre Kayseri’den bazı yakınlarını ve kardeşini İstanbul’a getirtmiştir. Bütün bu bilgilerden Sinan’ın doğum yerinin Kayseri’nin Ağırnas köyü olduğu anlaşılmaktadır. Sinan, en erken 1512’de devşirilmiş olabileceğine ve yazılı metinlerden 1521’de Belgrad seferine katıldığı anlaşıldığına göre, taşra hizmeti ve acemioğlanlık dönemi en çok 9 yıl sürmüş olabilir. Bu duruma göre, alışılmıştan daha kısa bir sürede yeniçeri ocağına alınmıştır. Nedeni, büyük olasılıkla, Yavuz Selim’in doğu savaşlarındaki kayıplar sonunda ocakta çok yer açılmasıdır. Sinan bundan sonra, 1522 Haziranından 1523 Ocağına kadar süren Rodos seferinde bulunmuştur. 1526’daki Mohaç seferine katılmadan önce atlı sekban, sonra da yayabaşı rütbesine yükselmiş ve 1529’dan önce zemberekçibaşı oluşmuştur. Bu tarihte Viyana ardından 1534 ve 1535 yılları süresince Irak seferlerine katılmış, bu kez de hasekiliğe yükselmiştir Ordunun Irak seferi sırasında Tebriz, Bağdat, Diyarbakır ve Halep’e gittiği, buralarda konakladığı bilinmektedir. Sinan 1537’de Korfu ve Puglia’ya gidip Boğdan seferinde de bulunduktan sonra 1538’de, Acem Ali’den boşalan mimarbaşılığa atanmıştır. Birdenbire yeniçerilikten mimarbaşılığa geçebildiğine göre, Sinan’ın daha önce kendisini bu alanda tanıtmış olduğunu kabul etmek gerekiyor. Belgeler onun, ordunun Van Gölü’nü geçmesi için gemiler yaptığını, Boğdan seferinde Lütfü Paşa tarafından padişaha övücü sözlerle tanıtılmasından sonra Prut Irmağı üstünde, yıkılanın yerine 13 gün içinde yeni bu köprü yaptığını aktarmaktadır. Sinan’ın mimarlık alanında nasıl yetiştiği ya da kendini nasıl yetiştirdiği konusuna birkaç yönden yaklaşılabilir. O çağın yaratıcı öğeleri sınırlı yalın planlı yapıları, benzerlerinin tekrarı yoluyla oluşuyordu. Biçim ve boyutların tekdüzeliği içinde başarı derecesinin ustaların yetenekleri oranında değiştiği, ancak yenilik aranmadığı sürece pek fazla bilgiye gereksinme olmadığı söylenebilir. Bu arada Sinan’ın katıldığı seferlerle Doğu ve Batı’nın değişik kentlerine gitmesi, görgüsünü arttırma olanağı sağlamıştır. Buralardaki örnekleri incelemiş, gördüklerini deneyleriyle birleştirmiş olmalıdır. Bu koşullar içinde Sinan’ın hızlı bir öğrenme döneminden geçtiği, gözlemleri yoluyla sağlam bir oran duygusu edindiği söylenebilir. Zaten öğrenme ve deneme isteğinin, yaşamının sonuna kadar sönmemiş olduğu açıktır. Bu arada Sinan’ın bu birleşim ve yaratıcılık çabasını günlük uğraşı ve dertlerden uzakta sürdürmediğini de belirtmek yerinde olacaktır. Yapılarının tasarımı yanında, bunların gerçekleştirilmesi için gerekli organizasyonu hazırlamak ve yürütmekle de yükümlüydü. Bunun da ötesinde mimarbaşının, bütün bayındırlık işlerini yürüten bir örgütün yöneticisi olduğu söylenebilir. Kuruluş tarihi kesin olmamakla birlikte bu Hassa Mimarlar Ocağı örgütünün üst kademesinde su nazırı, ikinci mimar, kireççibaşı, ambarbaşı ve tamiratbaşı gibi görevlilerin yer aldığı bilinmektedir. Bu duruma göre Sinan kendi sınırlı yaratma sorunlarının dünyasına kapanmış bir kişi olmaktan çak, geniş yapım eylemlerinin baş sorumlusu olarak görülmektedir. Sırasında nitelikli işçilerin bulunması, bunların ücretleri, malzemenin sağlanması ile de ilgilenmek zorunda kalmıştır. Bir yanda yapılarını yaptığı kişilerin ayrıntılara inen isteklerini yanıtlamış, öte yanda gene mimarbaşının sorumluluğuna giren önlemlerle uğraşmıştır. Çağlar boyunca, İstanbul’un baş dertlerinden biri olan yangına karşı, ev bacalarının gerektiği gibi yapan yetenekli ustaların bulunmasıyla ilgilenmiştir. Kentin nüfusunun, kamunun kullandığı yapı sayısının artmasıyla büyüyen su sorunu, onu sürekli biçimde oyalamıştır. http://www.sinanasaygi.com/icerik.asp?ID=22 Sinan’ın yapılarının saptanmasında Mustafa Saî ‘nin tezkereleri ile anonim yazmalardan yararlanılmaktadır. Ancak bu yapıtların listeleri karşılaştırıldığında aralarında farklar olduğu, aynı eserin değişik yazmalarının birbirini tutmadığı görülmektedir. Birinde gösterilen bir yapı, ötekinde geçmemekte, başka bir yerde gösterilmekte ya da başka bir adla verilmektedir. Adsız Risale’de yalnız hamamlar listesi vardır. Bunlardan Sinan’ın yaptığı yapılar hakkında kabaca bir bilgi edinilmekte, güven verici bir kesinlik bulunamamaktadır. Eldeki belgelere göre Sinan’ın yapılarının sayısı 360’ı aşmaktadır. Bunlar camiler, mescitler, türbeler, medreseler, darülkurralar ve mektepler, imaretler, darüşşifalar, su kemerleri, köprüler, kervansaraylar, saraylar, köşkler, mahzenler, hamamlar olarak gruplandırılmaktadır. Hepsi 50 yılı biraz aşan bir süre içinde yapılmıştır. Bunların 280’den fazlası İstanbul’un yakın çevresi ve Trakya’da bulunmaktadır. Ancak aralarında Halep’te, Hicaz’da bulunanlar da vardır. İstanbul ve yakınında bulunan yapıların genellikle Sinan’ın denetimi altında yapıldığı kabul edilebilir. Uzak bölgelerde yapılanların hepsinin başında bulunduğu ise kolayca öne sürülebilecek bir görüş değildir. Zaten aynı yıllarda birkaç yapının birbirinden oldukça uzak yerlerde yapıldığı ve günün ulaşım koşulları göz önüne alınırsa bu olanaksızdır. Örneğin üzerindeki yazıtta bitiş tarihi olarak 1562/1563 yılı verilen Erzurum Lala Mustafa Paşa Camisi’nin yapımının sürmüş olabileceği 1560-1562 arasında Sinan İstanbul’da Rüstem Paşa, Odabaşı, Ferruh Kethüda camilerini, Semiz Ali Paşa’nın Edirne’deki arasta ve kervansarayını, Babaeski’de cami ve medresesini de yaptırıyordu. 1567 dolaylarında Van’da Hüsrev Paşa Camisi’nin yapımı sürdürülürken, Büyükçekmece’de Sultan Süleyman Kervansarayı ve köprüsünü bitirmek için uğraşıyordu. Benzer örnekler çoğaltılabilir. Bu yapıları Sinan’a bağlamak isteyince, İstanbul’da tasarlandıklarım, yerine gönderilen ya da orada bulunan mimar ve ustalar tarafından uygulandıklarım kabul etmek gerekmektedir. http://www.sinanasaygi.org/eserler.asp Adı geçen kaynak eserlerin listelerine -yapım tarihleri göz önüne alındığında- Sinan’a ait olmaları olanak dışı görülen yapılar da alınmıştır. Bunları ya yazarların dikkatsizliklerine bağlamak ya da başka nedenler aramak gerekir. Adı geçen yapılar içinde, yapım tarihlerinin erkenliği yüzünden Sinan’ın tasarlamış olduğuna inanılmayacak olanlar vardır. Bu yapılardan birisi Istanbul Yavuz Sultan Selim Camisi’dir. Tuhfet-ül Mimarin’in giriş yapmadığı açık olarak belirtilmekteyse de, aynı yapıtın liste bölümünde hem caminin, hem de medresenin adı verilmektedir. Caminin Yavuz Selim döneminde yapılmadığı bilinmektedir. Tarihler, yapının temelinin Kanuni Belgrad seferine çıkmadan önce 1521 Mayısında atıldığını, Kanuni Rodos seferinden dönmeden önce, 1522 yılı sonunda bitirilmiş olduğunu aktarmak tadır. 1521’de Sinan henüz Yeniçeri ocağına alınmıştı, bu yapıyı tasarlaması söz konusu olamaz. Ordu, Sinan’ın da katıldığı Belgrad seferinden 1521 yılı Ekim ayında dönmüş, 1522Haziramnda Rodos seferine çıkmıştır. Sürekli tartışmalara konu olan bir başka yapılar topluluğu, Gebze’deki Çoban Mustafa Paşa Külliyesi’dir. Cami ve medresenin kapıları üzerindeki yazıtlar 1523-1524 tarihini taşımaktadır. Tuhfet-ül Mimarin’de külliyenin camisi, imareti, medresesi ve türbesi belirtilmektedir. Tezkeret-ül Ebniye ve Tezkeret-ül Bünyan’da ise yalmz cami, imaret ve medresenin adı geçmekte, türbeye değinilmemektedir. Bilindiği gibi külliyede bu yapıların yanı sıra bir telckeyle bir kervansaray da bulunmaktadır. Yavuz Sultan Selim Camisi’nde de belirttiğimiz gibi Mimar Sinan 1521 Belgrad, 1522 Rodos seferine katıldığına göre cami ve medresenin tasarımında çalışmış olması ihtimali zayıftır. Bu iki yapınm yazıtları 1523/1524 tarihleri taşıdığına göre, geriye türbe ve imaret kalmaktadır. Bu durumda külliyenin tamamlanması belirli bir zaman süreci içinde olmuşsa, bunda Mimar Sinan’ın katkısı bulunabilir. Yalnız tümünün tasarım ve uygulamasım yürüttüğünü tezkerelerin ışığında kabul etmek oldukça güçtür. Mimar Sinan’ın yaşamı ve yoğun uygulamaları konusunda yukarıda yaptığımız açıklamaların ışığında; üzerinde kısaca duracağımız eserlerine Klasik Osmanlı döneminin ürünleri olarak bakacak, belirgin noktaları vurgulayıp fazla ayrıntıya girmeyeceğiz. Başlıbaşına geniş boyutlar içinde incelenecek nitelikler taşıyan külliyelerin özelliklerine, cami ve mescitleri ele alırken değineceğiz. Camiler ve Mescitler. Sinan’a ait camiler içinde verebileceğimiz ilk örneklerden birisi, 1535-1537 yılları arasında yapılmış, tek kubbeli bir cami, medrese, zikir yeri ve hamamdan oluşan Diyarbakır Ali Paşa Külliyesi’dir. Bölgesel malzemenin ve özelliklerin varlığını duyurduğu bu yapıların yanı sıra 1536/1537 yıllarında yapıldığı ileri sürülen Şam’daki Hüsreviye Külliyesi’nin cami yazıtında 1545/1546 tarihi dikkati çekmektedir. Tek kubbeli bu camide renkli taşların kullanılması gene bu bölgeye özgü görünüşlerdir. 1538/1539 yıllarından kalma İstanbul Haseki Külliyesi, cami, medrese, sıbyan mektebi, şifahane ve imaretten oluşmaktadır. Külliye içinde ağırlık merkezi niteliği taşımayan cami, 1612 yılında genişletilmiştir. Sinan’ın atılım yaptığı, anıtsal mimarinin, merkezi yapı denemelerinin ilk büyük örneğini verdiği eser, 1543-1548 yılları arasında tamamlanan Kanuni’nin oğlu Şehzade Mehmed adına yaptırdığı külliyenin camisidir. İstanbul’un görünümüne yeni bir boyut getiren Şehzade Camisi, dört ayağa oturan bir kubbe, bunlara bağlanan yarım kubbeler ve köşelerde küçük kubbelerle daha önceki benzer uygulamalara yenilikler getirmektedir. Burada dış-iç ilişkiler, dört yandan desteklenen büyük kubbe yeni atılımların belirtisidir. İlk kez ağır dış görünüşlerden soyutlanmış bir denemeye de tanık olunmaktadır. Ust yapının hareketliliğiyle alt kütlenin ağır görünümü arasındaki karşıtlık revaklarla hafifletilmiş, uyumlu bir akış sağlanmıştır. Bir bakıma bu yapıyla Osmanlı dini mimarisi belirli bir düzeye ulaşmış, yeni olanaklar sağlamıştır. http://archnet.org/library/images/one-image.jsp?location_id=9820&image_id=137141 Kanuni’nin kızı Mihrimah Sultan’ın 1548 yılında tamamlanan İstanbul Üsküdar’daki Mihrimah Sultan Külliyesi cami, medrese, tabhane, imaret ve sıbyan mektebinden oluşmaktadır. Külliyenin camisi biraz önce değindimiz Şehzade Camisi’nden bir noktada ayrılmakta ve üç yarım kubbeli bir deneme olarak karşımıza çıkmaktadır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14144 İstanbul’da 1551 tarihli Silivrikapı’da Hadım İbrahim Paşa Camisi, tromplu kubbesi, beş kubbeli son cemaat yeriyle yalın bir yapıdır. 1552 tarihli Gözleve’de Tatar Han Camisi, sınırlı boyutlar içinde İstanbul’daki Eski Fatih Camisi’nin plan şemasını tekrarlamaktadır. Ayrıca bu yapıda beş kubbeli bir son cemaat yeriyle minarelerin yerleştirilmesi dikkat çekicidir. 1553 tarihli cami, medrese, imaret, kervansaray, kütüphane, hamam, bedestenden oluşan, bir bölümü yıkılmış bulunan Tekirdağ Rüstem Paşa Külliyesi’nin camisi, tromplu tek kubbeli bir yapıdır.  http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14148 1555 tarihli Istanbul Beşiktaş Sinan Paşa Camisi’nde Mimar Sinan, bir bakıma Edirne’de Uç Şerefeli Cami’nin plan şemasını daha küçük boyutlar içinde tekrarlamaktadır. Bu yapıyla Mimar Sinan altı ayaklı camilerin ilk denemesini yapmaktadır. Ancak Uç Şerefeli Cami’nin aksayan yanlarıyla birlikte böyle bir tekrar düşündürücüdür. Ayrıca bu yapıda dikkati çeken nokta, avlunun aynı zamanda medrese olarak düzenlenmesidir. Bu tür bir değerlendirmeyi Mimar Sinan ilk kez burada denemektedir. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4395 http://archnet.org/library/images/one-image-large.jsp?location_id=4395&image_id=170726 1550-1557 yılları arasında bitirilen, Klasik Osmanlı mimarisinin en önemli denemelerinden biri olan İstanbul Süleymaniye Külliyesi, geniş bir alana yayılan, kentin görünümüne yepyeni boyutlar getiren bir yapıdır. Dönemin ekonomik, sosyal yapısının bir simgesi olan bu külliyenin önemli yanlarından birisi, muhasebe defterlerinin bulunmasıdır. Bu defterlerden külliyenin yapım süreci konusunda çok ayrıntılı bilgiler edinilmektedir. Değişik amaçlı yapıların bir arada, arazinin olanakları içinde biçimlendirildiği Süleymaniye Külliyesi’nin camisinde Mimar Sinan, Şehzade ve diğer yapılarının ardından tekrar İstanbul Bayezid Camisi şemasına dönmektedir. Ortada bir kubbe, iki yönde yarım kubbeler, yanlarda değişik boyutlarda küçük kubbelerden oluşan caminin, geçmiş özümlemeleri de içerdiği görülmektedir. Bu yapıda ayrıca Şehzade Camisi’nden biraz farklı bir dış cephe dikkati çekmektedir. Benzer biçimde anıtsal avlu, organik olarak yapıya bağlanan minareler, her şey bir bütünlük duygusu içinde ele alınmıştır. Dönemin tüm sanatçılarının katkıda bulundukları bu yapıyla Mimar Sinan, ikinci büyük atılımını yapmaktadır. 1554-1558 yılları arasında tamamlanan İstanbul Topkapı Kara Ahmed Paşa Külliyesi’nin camisinde Mimar Sinan, Süleymaniye şemasından farklı, Beşiktaş Sinan Paşa Camisi’nde denediği altı ayaklı sisteme dönmekte, oradaki aksaklıkları çözüme kavuşturmaktadır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=16716 Benzer diğer bir altı ayaklı deneme 1561 yılı dolayında tarihlendirilmesi mümkün İstanbul Fındıklı Molla Çelebi Camisi’dir. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4387 1561/1562 tarihli İstanbul’da Eminönü’ndeki Rüstem Paşa Külliyesi’nin camisi, fevkant bir yapıdır. Yoğun bir ticaret merkezinde yer alan caminin altında depolar bulunmakta, merdivenlerle camiye çıkılmaktadır. Bu yapıda Sinan, dördü duvarda, dörtü bağımsız olmak üzere sekiz ayaklı bir sisteme, büyük ana kubbeyi oturtmaktadır. Altı ayaklı yapılara göre bu bir aşamadır. Yapının önündeki beş kubbeli bir son cemaat yerinden başka, ikinci bir revak girişi tamamlamaktadır. Türk mimarisinde zengin çinileriyle tanınan bu yapıyla, sekiz ayaklı camilerin Mimar Sinan tarafından altı ayaklı camilerin birlikte denendiği anlaşılmaktadır. Ayrıca bu bölümün başında  belirttiğimiz gibi, Osmanlı mimarları işlevsel değerleri hiçbır zaman gözden uzak tutmamışlar, ticaret merkezine uygun bir yapıyla Mimar Sinan bunu ortaya koymuştur. 1563 yılında tamamlanan Konya Karapınar’ daki 2. Selim Külliyesi’nin camisi, tek kubbeli, önünde beş kubbeli son cemaat yeri, tek şerefeli minaresi bulunan bir yapıdır.  http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14159 Gene aynı yıllarda 1562/1563 tarihinden kalma Erzurum’daki Lala Mustafa Paşa Camisi, ortada dört ayağa dayanan kubbesi, dört yanda dört yarım kubbesi, köşelerde küçük kubbeleriyle Şehzade ve üç yarım kubbeli Mihrimah Sultan Camilerinin plan şemasını tekrarlar. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14151 1564 tarihli Lüleburgaz Sokollu Mehmed Paşa Külliyesi’nin camisi, tek kubbeli camiler içinde özel bir yer alır. Burada tek kubbeli yapının sınırlarının genişletilmesine tanık olunmaktadır. Caminin doğu ve batı yönünde birer kemerle genişletildiği, ayrıca buralara iki yandaki merdivenlerle çıkılan mahfiller yerleştirildiği görülmektedir. iJışarna aort kenarda yer alan köşe kuleleri yapıyı olduğundan ağır göstermekle beraber plastik bir değer de kazandırmaktadır. Çift sıra yalın son cemaat yeri dışında, avlu revaklarının arkasında medrese odalarının yer alması dikkat çekicidir. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4377 İstanbul’da Mimar Sinan’ın özgün bir denemesi olarak nitelendirilebilecek cami örneği, Edirnekapı’daki Mihrimah Sultan Camisi’dir. 1562-1565 yılları arasında tamamlanan, cami, medrese, türbe, çarşı ve hamamdan oluşan külliyenin camisinin ana mekanı tek bir kubbeden oluşmaktadır. Ayrıca belirli bir düzeye kadar çıkan yanlardaki üç küçük kubbeli mekânla yapı, içerde genişlemektedir. Büyük tek kubbenin köşelerine ağırlık kuleleri konmuş, kemerlerin içi de çok sayıda pencerelerle şekillendirilmiştir. Yalın bir plan şemasına sahip olmakla beraber, içerde ve dışarda değişik bir görünüşün varlığı sezilmekte, bir bakıma Mimar Sinan’ın yeni bir uygulamasıyla karşılaşılmaktadır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14158 1561-1565 yılları arasında yapıldığı sanılan Babaeski’deki Semiz Ali Paşa Külliyesi cami, medrese, hamam, kervansaray, dükkanlar ve -kesin olmamakla beraber- kütüphaneler meydana gelmekteydi. Bu yapılar topluluğundan ayakta kalan cami, Kara Ahmed Paşa örneğine yaklaşmakta, ikisi bağımsız, dördü duvarlarda olmak üzere altı ayağın üzerine oturan bir kubbeden oluşmaktadır. Biri tonoz diğer dördü kubbeli, önünde beş açıklıklı revağı bulunan bu örnekle, alt ayaklı yeni bir uygulamayla karşılaşılmaktadır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=14163 1571-1572 yıllarında Istanbul’da Mimar Sinan’ın önemli bu uygulaması Kadırga Sokollu Külliyesi’dir. Mimar Sinan eğimli bir arazide, koşulları değerlendirerek, caminin avlu revakları gerisine medresenin odalarını yerleştirmiş, büyük dershanenin altından cami ve medreseye girişi sağlamıştır Ana eksen üzerindeki bu girişin dışında avluya yanlardan du girme olanağı vardır. Yedi kubbeli son cemaat yerinden sonra varılan caminin ana mekanını örten kubbe, altı ayak üstüne oturmakta, ayrıca yanlarda mahfiller bulunmaktadır. Sinan’ın altı ayaklı camileri içinde geliştirilmiş bir örnek olarak beliren bu yapının bir önemli yanı da, mimariyle bağdaştırılmış dengeli bir çini bezemenin varlığıdır. 16. yüzyıl İznik çinilerinin en güzel örnekleri mihrap duvarının orta bölümünü kaplamaktadır. Sokullu Cami 3D http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4384 İstanbul Kasımpaşa’da 1573 tarihli Piyale Paşa Camisi ile Mimar Sinan, Erken Osmanlı döneminin önemli kentlerindeki büyük camilerin plan şemasını tekrar uygulama alanına getirmektedir. Mimar Sinan geleneksel şemayı kullanmasa da, kendine özgü görünüşler getirmesini bilmiş, altı kubbeli bu camiyi yanlara tonozlarla genişletmiş, mihrap ekseni üzerine minareyi yerleştirmiş, mihrap duvarı dışında üç yönde galeri ve revaklarla yapıyı değerlendirmiştir. Burada tartışılması gereken bir konu, Piyale Paşa’mn, yapının tasarımını etkileme payıdır. Geçmiş bütün mimari değerleri yeniden özümleme, onlara yeni boyutlar kazandırma kaygılarıyla dolu bir ustanın artık, 16. yüzyılın ikinci yarısında tekrar eski şemalara dönmesini bu etkiye bağlayabiliriz. Payas’taki 2. Selim/Sokullu Mehmed Paşa Külliyesi’nin camisi, diğer yapılar göz önüne alınırsa ağırlık merkezi olma niteliği taşımamaktadır. Bu durum gerçekte Mimar Sinan’ın ana yollar üzerinde yaptığı bütün külliyelerinde de gözlenebilmektedir. Mimar Sinan genellikle yapılarının çoğunda hareket noktasını kullanım amaçlarına göre düzenlediğinden, külliyelerinde yapılar arasında dengeyi bu düşüncelerle kurmaktadır. Konaklama amacı birinci planda olması gereken Payas’taki külliyede, caminin sınırlı değerlendirilmesi doğaldır. Buradaki camide ilk bakışta gelişmiş bir zaviyeli cami tipini anımsatan görünüş egemendir. Ancak ortada bir kubbe, yanlarda çapraz tonozlar, köşelerde küçük kubbelerin yer alması, bir anlamda merkezi yapı denemelerinin küçük bir örneğiyle bizi karşılaştırmaktadır. Burada tek değişen yan, mihrabın iki yanındaki boşluklardır. Bu küçük örnekte bile Mimar Sinan araştırıcı bir kişilikte ortaya çıkmaktadır. http://archnet.org/library/images/thumbnails.jsp?location_id=4300 Mimar Sinan’ın dinsel mimari alanda ulaştığı en büyük düzeyi gösteren Edirne Selimiye Camisi, 1569-1575 yılları arasında yapılmıştır. Daha önce İstanbul’da Rüstem Paşa Camisi denediği sekiz ayağa oturan kubbe şemasını, Mimar Sinan bu kez anıtsal ölçülere çıkarmaktadır. Burada büyük sorun kubbe yüklerinin yere iletilmesidir. Kubbenin, dördü duvardan koparılmış sekiz ayağa oturtulmasıyla, yüklerin zemine iletilmesi küçük yapı elemanlarının yardımıyla gerçekleşmektedir. Böylece kubbeyle boyutsal bir düzeyde yarış edecek başka bir yapı elemanı anıtta mevcut değildir. Bir bakıma uzun gelişim, gene uzun aşamalardan geçerek kendini tek kubbede simgelemektedir. Yüklerin gerektiği biçimde dağılmasıyla dış iç ilişkilerin yeterince kurulması olanağı ortaya çıkmaktadır. Bu büyük merkezi kubbeyi dışarıda dört bir taraftan sınırlayan minareler, iç ve dıştaki simetriyi güçlendirmektedir. Ayrıntılarına inildikçe üzerinde durulması mümkün birçok özelliğin belirdiği bu kapıda, her şey anıtsal camide toplandığı için, Mimar Sinan çok sınırlı külliye elemanlarıyla çevresini düzenlemiştir. Bu yapı, bir bakıma işlevsel bir düşünceye dayanarak, kubbenin geometrik biçimi strüktürel eğiliminden merkezi mekân kavramına varılması yolunda, verilecek en somut örnek olarak ortaya çıkmaktadır. Mimar Sinan burada kubbe mimarisini en mantıksal sonucuna ulaştırmıştır. Böyle bir evrimi hiç bir mimarlık üslubunda bulmak mümkün değildir Selimiye gibi, İslam dünyasının yaratabileceği en ilginç ve olgun cami örneğini verdikten sonra Mimar Sinan bu konuyu burada noktalamış, küçüklü büyüklü örneklerde sürekli yeni denemelerini sürdürmüştür. 1576 tarihli Havza Sokollu Mehmed Paşa/Kasım Paşa Külliyesi’nin tek kubbeli camisi ve llgın’daki 1577 tarihli Lala Mustafa Paşa Külliyesi’nde kervansaray ve çarşı yanında sınırlı boyutlarda kalan cami, Mimar Sinan’ın sekiz ayaklı İstanbul Eminönü Rüstem Paşa, Edirne Selimiye örneklerjnin ardından denediği, altta mahzen ve dükkânların bulunduğu, fevkani bir yapı olan 1577 tarihli Azapkapı Sokollu Mehmed Paşa Camisi, 1579 tarihli İzmit Pertev Paşa Külliyesi’nin tek kubbeli camisi, yazıtı bulunmayan 1580 yılı dolaylarına yerleştirilebilecek tek kubbeli camilere yeni boyutlar getiren ilginç bir külliyenin içinde yer alan Eyüp’teki Zal Mahmud Paşa Camisi, mimari- doğa ilişkisini yeterince çözümleyen sınırlı boyutlar içinde düşünülmüş tek kubbeli 1580 tarihinde yapılmış İstanbul Usküdar Şemsi Paşa Külliyesi’nin camisi, İstanbul Bayezid ve Süleymaniye Camileriin plan şeması içinde Mimar Sinan’ın İstanbul Tophane’deki 1580 tarihli Kılıç Ali Paşa Külliyesi’nin camisi, tek kubbeli camiler içinde yeni denemelere bir örnek olarak 1581 yılında altı ayaklı sisteme uygun olarak yapılan İstanbul Toptaşı Atik Valide Camisi, 1585 yılında tamamlanan sekiz ayağa oturan bir kubbeden oluşan İstanbul Fatih’deki Mesih Mehmed Paşa Camisi, 1587-1591 yılları arasına konabilecek Diyarbakır’daki Melek Ahmed Paşa Camisi, Selimiye örneğinden sonra Mimar Sinan’nın geliştirdiği cami örneklerinin belli başlılarıdır. Bunların her birinde sınırlı ölçülerde kalsa da, Mimar Sinan gene de yenilikler denemeyi bilmiştir. Mescitler Cami örneklerinin dışında Mimar Sinan’nı tümü İstanbul’da olmak üzere 52 mescidinin adını biliyoruz. Ancak tarihleri belli ve özelliklerini koruyarak günümüze ulaşan örneklerin sayısı çok azdır. Bu yapılardan biri Karagümrük’de 1530 tarihli Uçbaş Mescidi’dir. 1542 tarihli Eyüp Davud Ağa Mescidi de tarihi belli, özelliklerini koruyan diğer bir yapıdır. Bunların dışında kesin yapım tarihleri bilinmemekle beraber özgün kimliklerini koruyan Silivrikapı’da Tekkeci Ahmed Çelebi Mescidi, Kasımpaşa’da Hasan Çelebi Mescidi, Beyoğlu’nda Menü Kethüda Mescidi ve Büyükçekmece’de Mehmed Paşa Mescidi anılmaya değer yapılardır. Bu arada yalnız minaresi kalmış olan, kendi adına yaptığı Yenibahçe’ deki Mimar Sinan Mescidi de sayılabilir. Anlaşıldığı kadarıyla bu yapılar kare veya dikdörtgen gövdeli, kagir duyarlı, ahşap çatılı yapılardır. Genellikle ahşap direklere oturan girişleri vardır. Mimar Sinan’a bağlanan, onun başında bulunduğu Hassa Mimarlar Örgütü eliyle uygulanan cami ve mescitlerin tümü gözden geçirilirse, yalnız cami konusunda bile sürekli denemelerin varlığı dikkati çekmektedir. Bunların büyük bir bölümü daha önce imparatorluğun değişik yerlerinde denenmiş sınırlı yapılardır. Mimar Sinan tüm bu denenmiş örneklerden kalkarak, çağının mimari sözlüğünü kullanarak, yeni aşamalar yapma olanağını bulmuştur. Camiler konusun da biçimsel de olsa yapılacak bir sınıflandırma bile, ne kadar değişik uygulamanın var olduğunu gösterebilir. Anadolu Türk Mimarisi, Prof.Dr. Metin Sözen, Dr.Zeki Sönmez, Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi, Görsel Yayınları.

Zip zip Tavşan Elma Şekerleri Mimar Sinan Anaokulu Rabbit Melis

"Mimar Sinan'ı Anma Etkinlikleri kapsamında düzenlenen "Mimar Sinan: Mimarlıkta Bir Deha" konulu liseliler resim yarışması, Türkiye genelindeki tüm resmi ve

When the Greeks launched their thousand ships to recapture Helen of Troy, their destination was present-day Turkey.

Mimar Sinan

If Istanbul is famous for anything, it’s the city's mosques. So, to truly experience everything Istanbul offers, you’ll need to get to know these buildings.

Sehzade Mehmet Camii, Mimar Sinan, 1548, Istanbul