Πάτησε στην εικόνα για να ξεκινήσει το παιχνίδι

Get more from Wee Greek on Patreon

The Charms, Kapio vrady, Κάποιο βράδυ.Οι Charms δημιουργήθηκαν το 1964 και διατηρήθηκαν έως τα τέλη του 1973. Το δισκογραφικό τους ξεκίνημα έγινε με τρεις δί...

Το φασκόμηλο ή φασκομηλιά (Σάλβια η φαρμακευτική ελλ. Ελελίφασκος ο φαρμακευτικός, Salvia officinalis) Συστηματική ταξινόμηση Βασίλε...

Λάπαθο η Αγριολάπαθο  Το λάπαθο (αρχ. ελλ. λάπανθον, άλλη ονομασία είναι αγριοσέσκλο ή αρκολάχανο (κυπρ.)) επιστημονική ονομασία Rumex, ...

Μανιτάρια σοτέ ... !!! Απλό και υγιεινό!!!   500 γρ Μανιτάρια Πόρτο Μπέλο 8 σκελίδες σκόρδο 1 ξερό κρεμμύδι ψιλοκομμένο 1 φλιτζάνακι του ελλ...

Μεγάλη Ελλάδα  Η πόλη βρίσκεται στην ανατολική ακτή της Καλαβρίας στην περιοχή Μοναστηράκι και ιδρύθηκε από Αχαιούς που ήρθαν από την Ελλ...

Παλιός δεξιοτεχνικός σκοπός όπως τον έπαιξαν στα τέλη του 19ου και στον 20ό αιώνα οι βιρτουόζοι του βιολιού στα Δωδεκάνησα αλλά και σε άλλες περιοχές του ελλ...

Η βαθιά οικονομική κρίση, που συγκλόνιζε την Ελλάδα από το 1919 -απόρροια των πολεμικών επιχειρήσεων, της μείωσης γενικά της παραγωγικής δραστηριότητας λόγω έλλειψης επαρκών εργατικών χεριών και στα αστικά κέντρα και στην ύπαιθρο  και των λαθών, που διαπράχθηκαν κατά την άσκηση της οικονομικής πολιτικής, σε συνδυασμό με τη γενική κρίση της παγκόσμιας μεταπολεμικής Οικονομίας - κορυφώθηκε, ύστερα από την εθνική καταστροφή και την έλευση των προσφύγων. Πρόσφυγες Όμως το πολιτικό και οικονομικό χάος θα αρχίσει να εξαλείφεται βαθμιαία και στις αρχές του 1923 διαφαίνεται η ελπιδοφόρα προοπτική βελτίωσης της Οικονομίας. Το πρώτο μέτρο ήταν η σύναψη εσωτερικού δανείου ποσού 750 εκατομμυρίων δραχμών, με την έκδοση τραπεζογραμματίων της Εθνικής Τράπεζας - αυτή είχε τότε το εκδοτικό προνόμιο - και την επιβολή της φορολογίας της κινητής και ακίνητης περιουσίας - «εφάπαξ» - της οποίας το προϊόν χρησιμοποιήθηκε για την εξόφληση του δανείου της Εθνικής Τράπεζας, που είχε συναφθεί πριν. Ο συνδυασμός αυτός και το ισοζύγιο του Προϋπολογισμού που επιτεύχθηκε ύστερα από το 1922, με την αυστηρή περισυλλογή των κρατικών δαπανών για δευτερεύοντες σκοπούς, έβαλαν την αρχή της βελτίωσης των Δημόσιων Οικονομικών. Η επιτυχής αυτή αρχή προκάλεσε μια αισιοδοξία στη χώρα και η απόδοση των φόρων άρχισε να βελτιώνεται, ενώ η Επαναστατική κυβέρνηση του Πλαστήρα ανέκτησε την ταμειακή της άνεση και η αξία της δραχμής, που υποβιβάστηκε απότομα στις 410 δρ. σε συνάλλαγμα Λονδίνου, τώρα άρχισε να ανακτά έδαφος, (σταθεροποιήθηκε τελικά στα 1924 με τιμή 375 δρ. η αγγλική χρυσή λίρα). Εκτός απ' αυτό, η Εθνική Τράπεζα, έχοντας το εκδοτικό προνόμιο, ζήτησε τον Μάη του 1923 από την Επαναστατική κυβέρνηση, την άδεια να εκδώσει 300 εκατομμύρια δραχμές τραπεζογραμμάτια για δικό της λογαριασμό, για τις ανάγκες της Γεωργίας, του Εμπορίου και της Βιομηχανίας, άδεια, που της δόθηκε, ενώ ταυτόχρονα, με νομοθετικό διάταγμα της ίδιας περιόδου, της επιτράπηκε να αγοράζει ξένο συνάλλαγμα, με την έκδοση τραπεζογραμματίων. Με την όλη αυτή ρύθμιση, η κυκλοφορία των τραπεζογραμματίων αυξήθηκε, από 3.698 εκατομ. δρχ. της 31 Δεκέμβρη 1922, σε 5.406 εκατομ. δρχ. σε ένα χρόνο, στις 31 Δεκέμβρη 1923, από τα οποία, τα 99 εκατομ. δρχ. είχαν εκδοθεί για την αγορά συναλλάγματος, του οποίου η έλλειψη ήταν τροχοπέδη για τον εφοδιασμό της χώρας μας με τρόφιμα και κεφαλαιουχικά αγαθά. Εκτός από τις επείγουσες ανάγκες όλης της χώρας την εποχή αυτή και της προσφυγικής περίθαλψης, η Ελλάδα αντιμετώπισε και τις δίκαιες αξιώσεις των υπαλλήλων, με αύξηση των μισθών και ημερομισθίων κατά 60% και την αποζημίωση στην Ιταλία, που ανερχόταν σε 50 εκατομ. λιρέτες, εξαιτίας των συνοριακών επεισοδίων Ελλάδος-Αλβανίας και την κατάληψη της Κέρκυρας από τους Ιταλούς. (Αύγουστος-Σεπτέμβρης 1923). Πέρα από τα δημοσιονομικά μέτρα του τότε υπουργού των Οικονομικών Γ. Κοφινά και πέρα από τους ορθούς χειρισμούς της Εθνικής Τράπεζας στην πρόσκτηση συναλλάγματος, τα δημόσια οικονομικά ήλθε να τα βελτιώσει η έγκριση από την Κοινωνία των Εθνών (ΚΤΕ) του Α' Προσφυγικού Δανείου, (Σεπτέμβρης 1923) του οποίου η διαχείριση ανατέθηκε στην Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) και του οποίου το ύψος ήταν 10 εκατομ. λίρες Αγγλίας και 11 εκατομ. δολλ. ΗΠΑ . Στις αρχές Γενάρη 1924, όταν παρέδωσε την εξουσία η Επαναστατική κυβέρνηση, σε πολιτική (Ε. Βενιζέλο, ύστερα Γ. Καφαντάρη και Παπαναστασίου), η οικονομική κατάσταση ήταν πολύ βελτιωμένη. Υπήρχαν κρατικά αποθέματα 2 εκατομ. λίρες Αγγλίας στην Εθνική Τράπεζα ενώ η τότε κυβέρνηση πέτυχε να πάρει 1 εκατομ. λίρες Αγγλίας, προκαταβολή για το Α' Προσφυγικό Δάνειο. Μαζί μ' αυτά, η προσθήκη στον ιθαγενή πληθυσμό των 5 εκατομ. κατοίκων της εποχής εκείνης και του περίπου ενάμιση εκατομμυρίου προσφύγων, παρά τις έκτακτες δαπάνες του ελληνικού κράτους, προκάλεσε μια ανάταση στα δημόσια οικονομικά. Και αν ακόμα εξαιρέσουμε τις φορολογικές απαλλαγές για τους πρόσφυγες, ο νέος πληθυσμός συμμετείχε, κατά το μέτρο της αναλογίας του, στους έμμεσους φόρους της χώρας, για την αγορά των παντοειδών, σκευών και προϊόντων, των οποίων είχε επιτακτική ανάγκη. Κατά τα στοιχεία των στατιστικών της εποχής, ενώ οι άμεσοι φόροι αυξήθηκαν κατά 50%, οι έμμεσοι ανήλθαν κατά 100%. Ο Πρωτονοτάριος αναφέρει ότι η φορολογική απόδοση της Ελλάδος, που ανερχόταν κατά το 1922-23 σε 319 εκατομ. δρχ., στα 1926-27 τετραπλασιάσθηκε, ανεβαίνοντας στο 1 δισεκατομ. 237 εκατομ. δρχ. Ο προσφυγικός πληθυσμός, συνηθισμένος σε περισσότερο άνετο βίο, με τα κρατικά βοηθήματα και με τις πρώτες προσπάθειες παραγωγικής δραστηριότητας, διάθετε τα έσοδά του για τη βελτίωση της ζωής και τον όσο το δυνατό, καλύτερο εφοδιασμό της οικογένειας του με μόνιμα, ή καταναλωτικά αγαθά, προσφεύγοντας στην αγορά και αναπτύσσοντας τη συναλλακτική κίνηση, δίνοντάς την γοργότερο ρυθμό. Για το λόγο αυτό, η έμμεση φορολογία, όπως προείπαμε, αυξήθηκε κατά 100%. Με την αύξηση των άμεσων και των έμμεσων φόρων και άλλων εσόδων, το ύψος του Προϋπολογισμού της χρήσης 1931-32, δηλαδή, ύστερα από μιά δεκαετία από την έλευση των προσφύγων, είχε σχεδόν τριπλασιασθεί, σε σχέση με τη χρήση 1922-23. Κατά τη δεκαετία αυτή, οι οκτώ Προϋπολογισμοί παρουσίασαν πλεόνασμα, ενώ μόνο δυο είχαν έλλειμμα : 1) του 1923-24, λόγω της αυξήσεως των μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, της εντατικής και γενικής περιθάλψεως των προσφύγων και της ιταλικής αποζημιώσεως και  2) του 1931-32, με τη μαινόμενη τότε παγκόσμια κρίση, που εκδηλώθηκε στα 1929. Το έλλειμμα αυτό έφτασε μόλις τα 26 εκατομ. δρχ. περίπου. Ο πίνακας των δέκα αυτών Προϋπολογισμών, τον οποίο δίνει η Στατιστική Επετηρίδα του 1933, είναι ο παρακάτω, σε εκατομ. δρχ.: Χρήσεις 'Εσοδα Εξοδα Υπόλοιπο 1922-23 4.580,1 3.460,3 περ. 1.119,8 1923-24 3.984,4 4.999,8 ελλ. 1.015,4 1924-25 5.723,0 5.498,3 περ. 224,7 1925-26 7.922,2 6.841,0 περ. 1.081,2 1926-27 9.508,1 8 687,2 περ. 820,9 1927-28 8.996,0 7.770,0 περ. 1.226,0 1928-29 10.551,5 9.446,4 περ. 1.105,1 1929-30 18.729,4 18.354,7 περ. 374,7 1930-31 11.393,6 11.176,5 περ. 217,1 1931-32 11.072,7 11.098,6 ελλ. 25,9 Σύνολο 92.461,0 85.272,8 7.188,2 Από τον παραπάνω πίνακα φαίνεται ότι, στη δεκαετία του 1922-1931, υπήρξε ένα πλεόνασμα, που έφθασε τα 7.188 εκατομ. δρχ. γεγονός πολύ σπάνιο, τουλάχιστο για τη δική μας εποχή. Κρίνοντας την οικονομική κατάσταση της εποχής εκείνης ο Α. Διομήδης, αναφέρει, ανάμεσα σε άλλα, τα παρακάτω: «Η κατά το 1928 συντελεσθείσα δημοσιονομική και νομισματική ανασυγκρότησις, υπήρξε σταθμός οικονομικής ανόδου. Προικισθείσα τότε η Ελλάς με νόμισμα υγιές, εδημιούργησε σταθεράν βάσιν πίστεως ιδιωτικής και δημοσίας, ήτις ηύρηνε τα μέσα της παραγωγής. Η επί έτη ενεργητική θέσις των συναλλαγματικών αποθεμάτων απεδείκνυεν ασφαλή της χώρας την ισορροπίαν και αβίαστον την λειτουργίαν της Οικονομίας της.  Το εθνικόν εισόδημα μετρούμενον με νόμισμα σταθερόν συνεχώς ανήρχετο, υπελογίζετο δε τότε ως υπερβαίνον τα 40 δισεκατομμύρια σταθεροποιημένων δραχμών με σαφή τάσιν αυξήσεως. Ο αντίκτυπος όλων αυτών των ευνοϊκών φαινομένων επί των δημοσίων οικονομικών υπήρξεν έκδηλος.  Τα τακτικά έσοδα εκ φόρων ακολουθούν μέχρι του 1930 αδιάλειπτον ανιούσαν. Η ευρωστία της καταναλώσεως, η έντασις των συναλλαγών, συνετέλεσαν ώστε κατ' έτος να καταλήγη εις πλούσια περισσεύματα ο Προϋπολογισμός. Και το φαινόμενο αυτό της αφθονίας μετά την συνήθη ισχνότητα των ελληνικών διαχειρίσεων, ήτον αρκετόν να εμπνεύση αίσθημα ασφαλείας».  Ο Αντ. Δαμασκηνίδης, άλλοτε καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σε άρθρο του αναφέρει: «Εις το τέλος της πρώτης δεκαετίας από της μικρασιατικής καταστροφής, αι γενόμεναι ειδικώς κατά την δεκαετίαν ταύτην εις βάρος του κρατικού Προϋπολογισμού δαπάναι χάριν των προσφύγων εξ 11 δισ. δρχ. εκαλύφθησαν πλήρως υπό των εξ 11 επίσης δισ. δρχ. φόρων, των καταβληθέντων υπό των προσφύγων κατά την αυτήν δεκαετίαν. Πράγματι αι δαπάναι εκ του κρατικού Προϋπολογισμού δια την στεγασιν, περιθαλψιν και αποκατάστασιν εν γένει των ανταλλαγεντων ομοεθνών ανήλθον κατα την δεκαετίαν 1922-32 εις 3,3 δια δρχ. τα δε υπο του κράτους καταβληθεντα τοκοχρεωλύσια εις 5,2 δισ. δρχ.  Εαν εις τα ως άνω ποσα προστεθή ποσόν εκ δραχμών 2,5 δια. αναφερόμενον εις τας δαπανας διοικήοεως και εκπαιδευσεως αι οποιαι αναλογούν εις τους εγκατασταθεντας εις Ελλάδα ομοεθνείς, θα προκύψη ποοόν συνολικων δαπανών εξ 11 δισ. δρχ. Έναντι των δαπανών τούτων εισεπραχθη υπο του κράτους ποσόν εξ 11 επίσης δισ. δρχ εξ ων 10,5 δισ. κατεβληθησαν ως υπολογίζεται υπό των ανταλλαγέντων ομοεθνών υπο μορφήν πάσης φύσεως φόρων και δασμών και 500 εκατ. κατεβλήθησαν υπ' αυτών εις εξόφληοιν τμήματος του χρέους των προς το δημόσιον. »Το ουμπέρασμα εκ της συντόμου συγκρίσεως των ποσών τα οποία εδαπάνησε το κράτος δια την αποκατάστααιν των ομογενών εκ Μ. Ασίας Πόντου και Α. Θράκης και των ποσών τα οποία εισέπραξεν εξ αυτών υπό μορφήν φόρων είναι, ότι αι εισπράξεις αυτού εκάλυψαν τας δαπάνας του εντός της πρώτης δεκαετίας από της Μικρασιατικής καταστροφής». Εξ άλλου σε υπόμνημα τους προς τον τότε πρωθυπουργό Βενιζέλο, οι πρόσφυγες βουλευτές τόνισαν ιδιαίτερα: «Η εισφορά των προσφύγων προς το Δημόσιον - άμεσος φορολογία, έμμεσος φορολογία, μονοπώλια, τέλη χαρτοσήμου κ.λ.π - δεν είναι κατώτερα των 8.600 εκατομμυρίων δραχμών επί τη βάσει των στατιστικών. Αν δε ληφθη υπ' οψιν ότι μόνον τα έσοδα του Δημοσίου εκ της αυξήσεως της καπνοπαραγωγής  συνέπεια της εισροής των προσφυγών εδιπλασιάσθηοαν απο το 1923, προς δε ότι ο εθνικός πλούτος ο προελθων εκ της καλλιέργειας του καπνού παρα των προσφύγων ηυξηθη κατά την διαρρευσασαν τριετίαν κατά 14 εκατομμύρια αγγλικών λιρών, ποσόν προσεγγίζον τα δάνεια όσα συνήφθησαν δια την αποκατάστασιν των προσφύγων, είναι εύκολον το ουμπέραομα ότι οι προσφυγες απεβησαν πηγή σοβαράς οικονομικής ενισχύσεως της χωρας. Εις ταύτα δέον να σημειωθή ότι το σύνολον σχεδόν τον υπερ προσφύγων δαπανών υπόκειται εις επιστροφήν, των αποκατασταθέντων υποχρεωμένων εις εξόφλησιν των χρεών αυτών...». Αλλά και η «Οικονομική Επετηρίς της Ελλάδος 1929» της Ένωσης Τραπεζών, σε άρθρο των Γ.  Χαριτακη καθηγητή Πανεπιστημίου, Α Καλλιβα υφηγητή Δημοσίας Οικονομίας και Ν. Μικέλη επόπτη βιομηχανίας, αναφέρει: «...Έχομεν σημαντικάς εισφοράς των προσφύγων υπέρ των δημοσίων προσόδων...». Η αύξηση του συναλλάγματος κατά την εποχή αυτή αποδίδεται εν μέρει στην προσφυγική συμβολή, παρ όλον ότι αυτό φαίνεται από πρώτη άποψη σχήμα οξύμωρο. Για το σημείο αυτό ο Αιγίδης μας πληροφορεί: «Η διαπίστωσις αύτη κινδυνεύει ίσως να εμφανισθή ως ασυμβίβαστος προς την γενικήν γνώμην ότι οι πρόσφυγες κατέφυγον εις Ελλάδα γυμνοί και εστερημένοι παντός πόρου ζωής. Η γνώμη όμως αυτή δεν είναι εξ ολοκλήρου αληθής.  Βεβαίως το μέγιστον μέρος του προσφυγικού πληθυσμού και δη το εκ   Σμύρνης και της Δυτικής Μ. Ασίας προελθόν κατά την αλλόφρονα φυγήν του προς την θάλασσαν, ουδέν ηδυνηθη να αποκομιση εις τα νέα εδάφη εις τα οποία κατέφυγε. Αλλ υπήρξε μικρά έστω μερίς αυτού η οποία εισήγαγε το κομποδεμα της εις ξένον νόμισμα ή εις χρυσόν αυτουσιον, είτε διότι είχε εγκαίρως εγκαταλείψει τας ζώνας των εχθροπραξιών, είτε δι άλλους λογους . Ετερα μερίς του ίδιου πληθυσμού, ευημερούσα άλλοτε και διαθέτουσα καταθέσεις εις Τραπεζας της αλλοδαπής, υπήρξεν επίσης φορευς ξένου συναλλαγματος.   Υπήρξεν όμως και μια άλλη μερίς του πληθυσμου, ητις προσέφευγεν εις την Ελλαδα είτε εκ Κων/πολεως, ειτε εκ των παραλίων της Προποντιδος και εκ Θράκης με ποιαν τίνα άνεσιν, ο δε πληθυσμός ουτος, αν δεν κατωρθωσε να εισκομίοη ενταύθα ολα τα κινητά αυτού εις εμπορεύματα, έπιπλα κ.λ.π. εισηγαγεν όμως σημαντικόν αυτών μέρος, επι πλέον δε συναπεκομισε κατά το πλείστον και ολόκληρον την εις μετρητά περιουσίαν του, είτε υπο μορφήν χρυσών η ξένων νομισμάτων και φλωρίων, ειτε υπό μορφήν καταθεσεων εν τη αλλοδαπή.  Το αυτό συνέβη και με την μερίδα εκείνην του εν Τουρκία ελληνικού πληθυσμού, ήτις ανεχωρησεν εκειθεν υπο συνθήκας διαφορετικας των άλλων προσφυγων, την μερίδα μολονοτι η οποία ανεχωρηοεν εκ Τουρκίας μετα την υπογραφήν της Συμβαοεως της Ανταλλαγής και υπο την εποπτείαν της Μικτής Επιτροπής, αποτελουμενη εξ 150.000 περίπου ψυχών. Ποντιακή οικογένεια »Εις ποιον ακριβώς ποοον ανήρχετο το ουτω ειοαχθεν συνάλλαγμα δεν υπάρχει τροπος να καθορισθη Κατα την γνώμη τραπεζιτικής προοωπικοτητος, απολύτως ειδικής εν προκειμενω δεον να υπολογισθωσιν εις 50.000 αι οικογενειαι εκείναι,αι οποίαι κατά την εις Ελλαδα προσφυγήν των συναπεκομιοαν μεθ' εαυτών το «κομπόδεμα» των με μεσον ορον χιλιων χρυσών λιρών κατά οικογένειαν Και με τον υπολογισμόν τούτον η συνολική ενίσχυοις του συναλλαγματικού αποθέματος της χώρας, είτε αναλωθεντος εν τω μεταξύ, είτε μη εμφανισθεντος εισετι, ανέρχεται εις 50.000.000 λίρας».  Και ο Αλ. Διομήδης χωρίς να τονίσει ιδιαίτερα τη συμβολή των προσφύγων στην αύξηση του συναλλαγματος, γράφει στα 1933: «Η συναλλαγματική κίνησις συνεχίζεται πυκνή και αυθόρμητος, αποδώσασα εις μόνην την Εθνικήν Τραπεζαν επί τη βάσει των δημοσιευόμενων πινάκων, πραγματικόν συνάλλαγμα απο του 1923 μέχρι του 1927 εξ 129.993.000 χρυσών λιρών, εις δε τας αλλας τραπεζας, ελευθερως και αυτάς ασκουσας την αγοράν και πώλησιν, πλέον των 100.000.000 χρυσών λιρών...».  Εξαλλου, το Δημόσιο Χρέος, παρά την αριθμητική του αύξηση, μειώθηκε σε σχέση με την «κατά κεφαλήν» επιβάρυνση, εξαιτίας της αύξησης του πληθυσμού, περίπου κατά 1,5 εκατομ κατοίκους. Κατά την Έκθεση του Δ.Σ. της Εθνικής Τραπεζας της Ελλάδας του 1929, η «κατά κεφαλήν» επιβάρυνση των κατοίκων της Ελλάδας στα 1912 ανερχόταν σε 381 χρυσές δραχμές, ενώ στα 1926, η επιβάρυνση αυτη, με την κατανομή της σ όλο τον πληθυσμό της χώρας - γηγενών και προσφύγων - μειώθηκε σε 341 χρυσές δραχμές. Ο Ισαάκ Λαυρεντίδης, στην αξιομνημόνευτη μελέτη του «Πρόσφυγες εξ ανταλλαγής και ανταλλάξιμος περιουσία», ανακινώντας το θέμα της συμβολής των προσφύγων στην άνοδο των δημοσίων οικονομικών σημειώνει: «Εξ αφορμής του προσφυγικού προβλήματος, εισέρρευσαν εις την χώραν μας και διετέθησαν εν αυτή τεράστια κεφάλαια (εξωτερικά δάνεια, σημ. Γ. Λαμψίδη) δια την αποκατάστασή και αποζημίωσιν των προσφύγων, δια δε των κεφαλαίων εκείνων ανεζωογονήθη η εθνική Οικονομία, ήτις είχε περιέλθει, λόγω των πολεμικών περιπετειών, εις πλήρη μαρασμόν.  Τόσον δε αισθητή υπήρξεν η αναζωογόνησις, ώστε ο τότε διοικητής της Εθνικής Τραπεζας της Ελλάδας I. Δροσόπουλος, κατά τον Απολογισμόν του έτους 1931 στη Γενική Συνέλευση των μετόχων έλεγεν: «Ο σχετικός απολογισμός των ολίγων τελευταίων ετών υπερβαίνει την σχετικήν εργασίαν ολοκλήρων προηγουμένων δεκαετηρίδων» (δεκαετιών, ήθελε να πει, σημ. Γ. Λαμψίδης).  Ο Λαυρεντίδης συνεχίζοντας πάνω στο ίδιο θέμα τονίζει ιδιαίτερα τη συμβολή των προσφύγων στον τομέα των έμμεσων φόρων - που οι πρόσφυγες συμμετείχαν κατά 20% - και των άμεσων φόρων, των φόρων μονοπωλίου κλπ, ενώ ο Σταύρος Νικολαΐδης σε άρθρο του στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» υπολογίζει ότι η συμβολή των προσφύγων στα δημόσια οικονομικά περιστρέφονταν γύρω στα 15-20%.  Αυτή ήταν, σε πολύ σύντομη αναφορά, η συμβολή των προσφύγων στα βασικά μεγέθη των δημοσίων οικονομικών, που τα βελτίωσε και τα ενίσχυσε, για να αναδυθούν από το χάος και την εθνική αναστάτωση, στην οποία είχαν περιπλακεί. Γιώργος Ν. Λαμψίδης Πηγές 1.- Γ.Ν. Κοφινά: Το ισοζύγιον του Προϋπολογισμού και η σταθεροποίησις της δραχμής, Αθηναι 1926 σελ. 33 2.- Γ.Ν. Κοφινά: Δημόσια Οικονομικά, στο Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, τόμ. Ε σελ. 455 3.- Α.Β. Πρωτονοτάριου: Το προσφυγικόν πρόβλημα από ιστορικής, νομικής και κρατικής απόψεως, Αθήναι 1929, σελ. 159 4- Α.Ι. Αιγίδη: Η Ελλάς χωρίς τους πρόσφυγας, Αθήναι 1934, σελ. 133 5.- Α. Διομήδη: Η Ελλάς δεν περιήλθεν εις την σημερινήν αδυναμίαν εξ ιδίων αυτής αμαρτηματων, εφημ. «Ελεύθερον Βήμα» 29 Ιουλίου 1933 6.- Αντ. Δαμασκηνίδη: Η συμβολή των προσφύγων στην ανάπτυξη της Ελλάδος, «Οικονομικός Ταχυδρόμος» 26 Απριλίου 1973 7- Υπόμνημα προσφύγων βουλευτών προς τον πρωθυπουργόν: εφημ «Ελεύθερον Βήμα» 28 Φεβρουάριου - 1 Μαρτίου 1930 8 - Α.Ι. Αιγίδου: Στο ίδιο, σελ. 133 9.- Α. Διομήδη: Στο ίδιο 10.- I. Λαυρεντίδη: Πρόσφυγας εξ ανταλλαγής και ανταλλάξιμος περιουσίας, Αθήναι 1975, σελ. 115 11.- Στ. Νικολαΐδη: Εφημ. «Ελεύθερον Βήμα» 5 και 6 Ιανουαρίου 1930

Γιαννούλης Χαλεπάς             Το πιο σημαντικό και δυσκολότερο καθήκον στην ανατροφή ενός παιδιού είναι να το βοηθήσουμε να βρει νόημα στη ζωή. Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, απαιτούνται πολλές εμπειρίες που συνοδεύουν την ανάπτυξη.  (Μπέτελχαϊμ, 1995: 11-14).   1. Το νήπιο 3-5 ετών.  Η έννοια του θανάτου δεν έχει ακόμα αφομοιωθεί. Ωστόσο, έχουν ήδη σχηματισθεί, κάποιες αόριστες εικόνες. Τα παιδιά κάνουν ερωτήσεις και ενδιαφέρονται για τις αλλαγές που υφίσταται το σώμα. Στην ηλικία αυτή, ρωτούν αν ο νεκρός τρώει, κοιμάται ή πονάει. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορούν να εκφράσουν τη λύπη τους, αν οι μεγάλοι τους το επιτρέψουν. Κι αυτή η λύπη τους δεν καταργεί το γέλιο και το παιχνίδι τους. Καταλαμβάνει το παιδί σε ανύποπτο χρόνο, χωρίς καμιά προειδοποίηση. Είναι ως εκ τούτου, πιθανό να το δούμε να ξεσπάει, ξαφνικά, σε κλάματα, και, με την ίδια ευκολία, λίγο αργότερα, να ξεκαρδίζεται στα γέλια. (Bacque, 2007:124-125).               «Το παιδί έχει ανάγκη να διατηρήσει το νεκρό του παρόντα στη φαντασία του, με τρόπο ενεργητικό και για μεγάλο χρονικό διάστημα, γεγονός που προκαλεί ένα διχασμό του Εγώ, στους κόλπους του οποίου συνυπάρχουν δύο ψυχικές στάσεις: η μία αναγνωρίζει την πραγματικότητα του θανάτου και υποτάσσεται σ’ αυτήν, ενώ η άλλη την αρνείται. (M. Hanus, 1994, σελ.17) ». (Bacque, 2007:125).               Στην ηλικία των 4-5  χρόνων τα πάντα τα θεωρούν ζωντανά στον κόσμο. Στην εικόνα που έχουν για τον κόσμο όλα έχουν ζωή γι’ αυτό και μιλάνε μαζί τους. Τα παιδιά  υποφέρουν πολύ και λυπούνται αν μαραθούν τα λουλούδια ή αν κάποιος τα κόψει. Σ’ αυτή την ηλικία αρχίζουν να ενδιαφέρονται για το θάνατο. Εξετάζουν με περιέργεια τα νεκρά ζώα. Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας  δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη διαφορά του προσωρινού από το οριστικό. Δεν μπορούν να συλλάβουν την έννοια ότι κάτι που έχει ζωή σήμερα, κάποτε δεν ήταν εδώ, και μετά από καιρό πάλι δε θα είναι εδώ, ούτε μπορούν να αποδεχτούν συναισθηματικά έναν οριστικό χωρισμό από τα αγαπημένα τους πρόσωπα – ο φόβος τους για κάτι τέτοιο είναι πολύ μεγάλος. (Baum, 2007: 16).   Ο θάνατος προκαλεί σύγχυση.  Σύμφωνα με τον Kroen, (2007:43-44) πρέπει να λάβουμε υπόψη μας ότι σε αυτή την ηλικία λέξεις και τελετουργίες γύρω από το θάνατο μπορεί να προκαλέσουν μεγάλη σύγχυση στο παιδί. Η αγρυπνία μπορεί να φανεί σα μια διαδικασία όπου ο νεκρός αναμένεται να «ξυπνήσει», κι έτσι προσδίδουν στο θάνατο προσωρινό χαρακτήρα. Ή  μπορεί να ερμηνεύσουν τη λέξη «αγρυπνία» ως αναμονή, πιστεύοντας ότι οι άνθρωποι περιμένουν άγρυπνοι την επιστροφή του πεθαμένου. Οι όροι «έφυγε», «εξέπνευσε» και «έπαψε να ζει» είναι πολύ αόριστοι και παραπλανητικοί. Δεν είναι κατανοητοί στα μικρά παιδιά. Μπορεί να είναι ηπιότεροι από τη λέξη «πέθανε», ωστόσο ούτε βοηθούν, ούτε έχουν νόημα γι’ αυτά. Αν κάποιο αγαπημένο πρόσωπο πεθάνει σε νοσοκομείο ή σε οίκο ευγηρίας, τα παιδιά μπορεί να σκεφτούν ότι αυτά είναι μέρη όπου οι άνθρωποι πηγαίνουν για να πεθάνουν. Αυτό μπορεί να προκαλέσει φόβο στην περίπτωση που θα χρειαστεί να εισαχθούν σε νοσοκομείο. Μπορεί να συνδέσουν τις κηδείες και τις νεκρώσιμες ακολουθίες με την εξήγηση ότι «ο Θεός  τον ήθελε κοντά Του». Παιδιά που μπορεί να δουν τη σωρό  μέσα σε ανοιχτό φέρετρο μπορεί να νομίζουν ότι κοιμάται. Παιδιά που θα παρακολουθήσουν την ταφή ενός αγαπημένου (χωρίς καμία εξήγηση του τι θα συμβεί) μπορεί να αποκτήσουν φοβία μήπως θαφτούν ζωντανά, που είναι μία συνήθης φοβία ανάμεσα σε μικρά παιδιά.   Για να συλλάβουν τα  παιδιά το θάνατο ο Kroen (2007: 41-44) προτείνει: - Να πει ο ενήλικας ότι οι άνθρωποι και τα ζώα πεθαίνουν συνήθως όταν  είναι «πολύ, πολύ, πολύ, πολύ γέροι». Η επανάληψη της λέξης «πολύ» υπονοεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν πολλά χρόνια, μέχρι τα βαθιά τους γεράματα. Αν πει ο γονιός στο παιδί απλώς ότι οι άνθρωποι και τα ζώα συνήθως πεθαίνουν «όταν γεράσουν» μπορεί να τα θορυβήσει. - Όταν ένας θάνατος είναι επακόλουθο μιας ασθένειας, πάλι πρέπει να επαναλάβει τη λέξη «πολύ», δηλαδή, «Καμιά φορά οι άνθρωποι πεθαίνουν όταν είναι πολύ, πολύ, πολύ, πολύ άρρωστοι». Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό γιατί μπορεί το παιδί να μπερδέψει κι ένα απλό κρύωμα με μία θανατηφόρα αρρώστια. - Να ρωτάει τα παιδιά ευθέως τι κατάλαβαν. Είναι ένας καλός τρόπος για να εκτιμήσει ο ενήλικας κατά πόσο το παιδί κατανόησε όσα είπε. 2. Πως θρηνούν τα παιδιά   Οι συναισθηματικές αντιδράσεις του παιδιού στο συμβάν ποικίλλουν: κλονισμός και άρνηση (Δεν το πιστεύω) θυμός (Γιατί να μας το κάνει εμάς αυτό ο Θεός;) ενοχή (Τι έκανα; Αν είχα κάνει….; Αν δεν είχα κάνει…;) ζήλια (Γιατί ζει η μητέρα αυτού του παιδιού;) θλίψη και μοναξιά (Μου λείπει ο μπαμπάς πολύ! Δε γίνεται να γυρίσει πίσω;) έντονο άγχος (Ποιος θα με φροντίσει;) απόσυρση (ψυχρότητα, απάθεια, ανέκφραστη όψη) υπερβολικές αντιδράσεις αποχωρισμού (π.χ. γάντζωμα) υπερβολικό κλάμα σαφής επιθετική συμπεριφορά προβλήματα ύπνου διαταραχές στην πρόσληψη τροφής διαταραχές στον έλεγχο των σφιγκτήρων άλλες διαταραχές των καθημερινών συνηθειών άλλα σωματικά συμπτώματα Πιθανά προβλήματα: ·         παράβλεψη των αντιδράσεων ·         απόκρυψη της αλήθειας ·         δυσνόητες ερμηνείες ·         ρόλος των γονέων ως προτύπων ·         προσωπικότητα ·         φύση του θανάτου Χαρακτηριστικές αντιδράσεις των παιδιών 2-5 ετών απέναντι στο θάνατο: -            Νιώθουν σύγχυση. -          Συμπεριφέρονται σαν μωρά -          Νιώθουν αβεβαιότητα -          Εκφράζουν τον πόνο τους μέσα από το παιχνίδι τους -          Αντιγράφουν τις συμπεριφορές των ενηλίκων -          Διακατέχονται από το άγχος του αποχωρισμού -          Προσκολλώνται στους άλλους -          Διερευνούν και δοκιμάζουν την πραγματικότητα. 3. Το οικογενειακό περιβάλλον Το παιδί που θρηνεί έχει ανάγκη: - Να ενημερωθεί έγκαιρα και αξιόπιστα για την απώλεια και να κατανοήσει τι έχει συμβεί στο αγαπημένο του πρόσωπο. - Να ενθαρρυνθεί στο να εκφράσει τα συναισθήματά του. - Να διατηρήσει ζωντανή την ανάμνηση του αγαπημένου του συμμετέχοντας κι εκείνο, στο βαθμό που επιθυμεί, στο οικογενειακό πένθος. - Να αισθάνεται ότι μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του και να επενδύσει σε άλλες σχέσεις. - Να δέχεται στήριξη από το περιβάλλον. Κατά τον Herbert (2008: 46), για να συμβιβαστεί το παιδί με την απώλεια πρέπει οι ενήλικες να το βοηθήσουν: να αποδεχτεί το γεγονός να εκφράσει τα συναισθήματά του να δεχτεί ότι τα συναισθήματά του αποτελούν φυσιολογική αντίδραση στην απώλεια να ζήσει χωρίς το αγαπημένο του πρόσωπο να επιτύχει τους αναπτυξιακούς εκείνους στόχους που θα το οδηγήσουν στην ωριμότητα και την ανεξαρτησία να αποσαφηνίσει τις παρανοήσεις και τις εσφαλμένες αντιλήψεις να αντιμετωπίσει τις αλλαγές που θα συμβούν μέσα στην οικογένεια.   Χρειάζεται ο ενήλικας να έχει υπομονή όσο το παιδί επεξεργάζεται και βιώνει τη θλίψη του. (Κroen, 2008: 87-93). ·         Να μην παραλείψει να το διαβεβαιώσει ότι δεν πειράζει να κλάψει, να νιώσει θλίψη ή στενοχώρια. ·         Να δώσει το παιδί ευκαιρίες να εκφραστεί και να μιλήσει για τα συναισθήματά του, έστω και με τη χρήση παιχνιδιών. ·         Να μην ξεχνά ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι εκ φύσεως εγωκεντρικά. Η πρωταρχική τους ανάγκη είναι να επιβιώσουν και να έχουν κάποιον να τα φροντίζει και να τα αγαπά. ·         Αισθάνονται έντονα το φόβο της εγκατάλειψης, γι’ αυτό πρέπει να τα διαβεβαιώνει ότι θα είναι συνέχεια δίπλα τους. ·         Να μην απομακρύνει προσωρινά το παιδί από το σπίτι γιατί θα νιώσει εγκαταλειμμένο και μπερδεμένο και θα επιδεινωθεί η ήδη έντονη ανησυχία του. ·         Να το συμπεριλάβει όσο γίνεται πιο πολύ στις εκδηλώσεις και τις οικογενειακές δραστηριότητες εκείνων των ημερών. ·         Να το χαϊδεύει, να το αγκαλιάζει, να το καθησυχάζει και να του πει ότι το αγαπά με όλη του την καρδιά. ·         Να το ενθαρρύνει να υποβάλει ερωτήσεις. ·         Αν παρατηρήσει ενδείξεις «μαγικών σκέψεων» (δηλαδή να πιστεύουν ότι οι λέξεις και οι πράξεις τους έχουν τρομερές δυνάμεις), να φροντίσει αμέσως να καθησυχάσει το παιδί και να το διαβεβαιώσει ότι ο θάνατος αυτός δεν είναι καθόλου δικό του φταίξιμο, ότι δεν έχει καμία σχέση μαζί του κι ότι είναι αδύνατο να τον προκάλεσε.  4. Ο παιδαγωγός   Τι πρέπει να κάνει ο/η παιδαγωγός: να είναι διαθέσιμος και να διατηρεί την επαφή με την οικογένεια να είναι καλός ακροατής να τους ενθαρρύνει να μιλούν να εξομαλύνει τα συναισθήματα, να τα αποδέχεται κι αν χρειαστεί να τα εξηγεί να είναι ειλικρινής και ανοιχτός σε ερωτήσεις και να λέει «δεν ξέρω» όταν δε  γνωρίζει την απάντηση να ζητήσει από το παιδί να του υποδείξει τι είδους βοήθεια και υποστήριξη θα ήθελε από εκείνον να ζητήσει από την οικογένεια να του υποδείξουν τι είδους βοήθεια και υποστήριξη θα ήθελαν από εκείνον να μοιραστεί μαζί τους ευχάριστες και δυσάρεστες οικογενειακές αναμνήσεις να διερευνήσει αν είχαν προηγηθεί άλλες περίοδοι πένθους να επιδείξει ευαισθησία σε ειδικές περιστάσεις (όπως γενέθλια) να ενθαρρύνει το γονέα να μεταδώσει στο παιδί το μήνυμα ότι δεν είναι μόνο του.   Τι δεν πρέπει να κάνει ο/η παιδαγωγός: να μη λέει στο παιδί ότι δεν πρέπει να λυπάται να μην του υποδεικνύει πως πρέπει να νιώθει να μην λέει ότι ξέρει πως αισθάνεται, γιατί δεν το γνωρίζει πραγματικά (απλώς υποθέτει και φαντάζεται, ακόμα κι αν αυτός έχει περάσει περίοδο πένθους) να μη λέει «θα πρέπει να αισθάνεσαι καλύτερα τώρα» να μη λέει στο παιδί ότι «τουλάχιστον έχει ακόμη τον άλλο γονέα» να μην απορρίπτει τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του παιδιού να μην ενθαρρύνει τους γονείς να κρύβουν το θρήνο τους αλλά αντίθετα να τους λέει ότι «δεν είναι κακό να κλαίνε μπροστά στο παιδί» να μη λέει στο παιδί ότι «ο γονιός σου κοιμήθηκε και δεν ξύπνησε» να μην αμελήσει να έρθει σε επαφή με κάποιον ειδικό για να ενημερωθεί περεταίρω για την κατάσταση. Το βιβλίο που με βοήθησε με το παιδί μου ΑΝΤΙΟ ΠΟΝΤΙΚΟΥΛΗ, Robie H. Harris           Το παραμύθι αναφέρεται στο θάνατο του αγαπημένου ποντικούλη του μικρού αγοριού. Ο μπαμπάς  λέει με ειλικρίνεια στο αγόρι ότι ο ποντικούλης πέθανε κι αμέσως τον αγκαλιάζει. Το αγόρι περνάει το στάδιο της άρνησης: «Ο ποντικούλης απλά κοιμάται. Δεν πέθανε! Είναι ζωντανός». Ο μπαμπάς με ηρεμία και σταθερότητα συνεχίζει και μοιράζεται το προσωπικό του συναίσθημα με το γιο του: «Λυπάμαι πολύ για τον ποντικούλη». Το αγόρι περνά στο επόμενο στάδιο του θυμού: «Του έχω θυμώσει γιατί πέθανε!» Κι αφού έκλαψε παραδέχτηκε το τρίτο στάδιο, τη λύπη. Ο πατέρας σταθερά παρηγορεί το παιδί του με στοργή κι αγκαλιά. Το παιδί αγγίζει το ζώο και το τυλίγει με την αγαπημένη του μπλούζα. Παίρνει θέση και άποψη λέγοντας: «Δε μου αρέσει να είναι πεθαμένος ο ποντικούλης». Κατόπιν ψάχνουν να βρουν την αιτία του θανάτου καταλήγοντας πως από ό,τι και να πέθανε: «έζησε μια καλή ζωή».               Ξεκινά η προετοιμασία της κηδείας με την ξύλινη πλάκα που χαράζει ο μπαμπάς. Στη συνέχεια το αγόρι δέχεται τη συμπαράσταση και της μητέρας του με τον ίδιο τρόπο. Του δίνει ένα κουτί για φέρετρο: «Έτσι θα είναι ασφαλής». Έπειτα προστίθενται προσωπικά αντικείμενα. Με όλη αυτή την προετοιμασία το παιδί φαίνεται να περνά γρήγορα τα στάδια: «Βαρέθηκα όλη αυτή την ιστορία με το θάνατο! Να θάψουμε τον ποντικούλη τώρα!». Έτσι και γίνεται. Το αγόρι κλαίει στην κηδεία και αποχαιρετά τον φίλο του: «Αντίο Ποντικούλη». Το παιδί αν και λυπημένο αρχίζει να αποδέχεται την κατάσταση.               Πρόκειται για ένα από τα καλύτερα βιβλία που κυκλοφορούν για την προσχολική ηλικία. Μιλά με ειλικρίνεια, παρουσιάζει τρυφερά όλα τα στάδια, δείχνει το παιδί να μη φοβάται να εκφράζει τα όποια συναισθήματά του για τον αποθανόντα και με τη στήριξη των γονιών του ωριμάζει σταδιακά μέσα από το βίωμά του. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στο κείμενο είναι απλή αλλά άμεση. Ό,τι ακριβώς έχει ανάγκη ένα παιδί προσχολικής ηλικίας σε μια τέτοια στιγμή. Θυμίζει και τις ελληνικές παραδόσεις με την κηδεία αλλά και με το φαγητό που βάζει για κατευόδιο μέσα στο κουτί (θυμίζουμε το δικό μας κρασί, λάδι και στάρι την ώρα της ταφής). Το παιδί φαίνεται να νιώθει ανακουφισμένο στο τέλος και μοιράζει τη μοναξιά του με τους γονείς του. Το παραμύθι δίνει πληροφορίες όχι για το τι συμβαίνει στον αποθανόντα αλλά για το τι κάνουν οι ζώντες για να τον τιμήσουν αλλά και για να νιώσουν εκείνοι καλύτερα. Κι όλα αυτά παρουσιάζονται με όμορφες ξεκάθαρες και πολύχρωμες εικόνες, απλές και άμεσες όπως ακριβώς και η γλώσσα του κειμένου. Πολύ προσοχή έχει δοθεί και στον τρόπο εικονογράφησης των διάφορων συναισθηματικών εκφράσεων των ηρώων της ιστορίας.   ΠΑΙΔΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Atkinson, M., (2003). Γιατί δεν είμαι πάντα χαρούμενος;, (απόδ. Κοκκίνου, Β.). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα. Cain, J., (2009). Αυτό που νιώθω, (μετφρ. Παπαθεοδούλου, Α., Κύρδη, Π.). Αθήνα: Παπαδόπουλος. Εξυπερύ, Α. Σ., (1998). Ο μικρός πρίγκιπας, (μετφρ. Καρακώστα, Μ.). Αθήνα: Πατάκης. Ζορμπά-Ραμμοπούλου, Β., (2003). Ο παππούς του Ρόκο. Αθήνα: Μικρή Μίλητος. Harris, R.H., (2003). Αντίο Ποντικούλη, (μετφρ. Δημητρά, Α.). Αθήνα: Νίκας. Λαμπέ, Μ., Πυές, Μ., (2002). Η ζωή και ο θάνατος. Αγγελοπούλου, Β. (ελλ. Απόδ.). Αθήνα: Άγκυρα. Λάουμπε, Ζ., Μπλαζεγιοφσκι, Μ., (2000). Ο παππούς πετάει, (μετφρ. Στρώνη, Χ .). Αθήνα: Κάστωρ. Λοΐζου, Μ., (2008). Ο αθάνατος γαϊδαράκος, Γ’ έκδοση. Αθήνα: Πατάκης. Μορόνι, Τ., (2008). Λύπη, (μετφρ. Ρώσση-Ζαΐρη, Ρ.). Αθήνα: Μεταίχμιο. Μουλάκη, Ε., (2004). Η παλέτα των συναισθημάτων. Αθήνα: Κέδρος. Μπρενιφιέ, Ο., (2005). Η Ζωή! Τι είναι;, (μετφρ. Μανιά, Χ.). Αθήνα: Καστανιώτης Μπουσκάλια, Λ., (1991). Η πτώση του φύλλου που το έλεγαν Φρέντυ, (αποδ. Γραμμένος, Μ.). Αθήνα: Γλάρος. Νευροκοπλή, Β., (2007). Αν τ’ αγαπάς ξανάρχονται. Αθήνα: Λιβάνης. Pittar, G., (2004). Η Μίλι, η Μόλι και οι σπόροι του Τζίμι, (απόδ. Ζούπα, Σ., Τασοπούλου, Α.). Αθήνα: Σαββάλας. Ρομέιν, Τ., (2004). Τι στην ευχή να κάνεις αν χάσεις κάποιον που αγαπάς;, (Φέρρο, Σ.). Αθήνα: Κέδρος Smith, I., (2005). Πώς μεγαλώνει ένα φυτό; Από τον ηλιόσπορο στο ηλιοτρόπιο, (μετφρ. Μαρκοζάνε, Ε.). Αθήνα: Σαββάλας. ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ 1.      Koocher, G., Ph.D., ABPP, (18-10-2009), Θάνατος. Συζητάμε με τα παιδιά, http://www.helpguide.org/mental/helping_grieving.htm. 2.      Ντόλατζα, Ε., (18-10-2009), 2008 Μάρτιος, Λογοτεχνικές απεικονίσεις του θανάτου σε βιβλία για παιδιά προσχολικής και πρωτοσχολικής ηλικίας,  Ηλεκτρονικό Περ. Κείμενα, Τεύχος 7, ISSN: 1790-1782, http://keimena.ece.uth.gr. 3.      http://kspope.com/therapistas/death.php. 4.      http://www.merimna.org.gr.

Λιόπεσι-Παιανία, Πλατεία Δημοσθένους, δεκαετία του '30  Οι Αρβανίτες της Αττικής Οι Αρβανίτες στον ελλαδικό χώρο Η Καταλανική Εταιρεία και οι Ναβαραίοι Πότε εγκαταστάθηκαν για πρώτη φορά Αρβανίτες στην Αττική; Η διασπορά τους στο Λεκανοπέδιο Μ' ένα ακόμα επίμαχο θέμα θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας άρθρο. Συγκεκριμένα, θα ασχοληθούμε με τους Αρβανίτες. Επειδή όμως το κεφάλαιο "Αρβανίτες" είναι τεράστιο, θα ξεκινήσουμε από μια συγκεκριμένη ομάδα των Αρβανιτών. Συγκεκριμένα, από τους Αρβανίτες της Αττικής. Η πρώτη κάθοδος των Αρβανιτών Η πρώτη κάθοδος των Αρβανιτών νοτιότερα και συγκεκριμένα στην κοιλάδα του Αώου, έγινε τα έτη 1021 – 1022. Όπως αναφέρει ο Νικηφόρος Γρηγοράς στην "Ιστορία", Αρβανίτες στη Θεσσαλία εγκαταστάθηκαν πριν το 1295 δια "χρυσοβούλου κα προστάγματος βασιλικού". Ο Κώστας Μπίρης, την τοποθετεί συγκεκριμένα γύρω στο 1268, προσθέτοντας ότι "κατά τον Μεσαίωνα ο γεωγραφικός όρος Θεσσαλία περιελάμβανε όλην την κάτω από την Πίνδο χώρα, μαζί με την Ακαρνανία και την Αιτωλία". Το 1318, πρίγκηπες του ιταλικού οίκου Ορσίνι, κατέλυσαν την ελληνική κυριαρχία στη νότια Αλβανία και στο Δεσποτάτο της Ηπείρου. Πολλοί Αρβανίτες, δεν θέλησαν να υποταχθούν στους Ιταλούς, πέρασαν την Πίνδο και εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλία. Μόνο που αυτή τη φορά, η κάθοδος τους ήταν αυθαίρετη και χωρίς τη συγκατάθεση των αρχών. Με το "άστε ντούα" ("έτσι θέλω"), εκτόπισαν τους ντόπιους από τα κτήματά τους και αποδεκάτισαν τα κοπάδια τους με αρπαγές. Γράφουν χαρακτηριστικά γι' αυτούς ο Καντακουζηνός "οι τα ορεινά της Θετταλίας νεμόμενοι Αλβανοί αβασίλευτοι" και ο Χαλκοκονδύλης "νομάδες τε όντες και ουδαμή έτι βεβαίαν οίκησιν ποιούμενοι" Ο Καντακουζηνός μάλιστα, μας δίνει την πληροφορία ότι εκείνοι οι Αρβανίτες, κατά τα πρώτα χρόνια της καθόδου τους, ήταν 12.000 και ότι αποτελούνταν από Μπουαίους, Μαλακασαίους και Μεσσαρίτες (τα ονόματά τους προέρχονταν από τους αρχηγούς τους). Το 1343, ο βασιλιάς των Σέρβων Στέφανος Ντουσάν, εισέβαλε στην Αλβανία και εκτόπισε τους Ανδηγαυούς. Το 1345, έφτασε στην Αυλώνα και το Μπεράτι και το 1348 έγινε κύριος και της Ηπείρου. Συνεχίζοντας την κάθοδό του, έχοντας μαζί του πολλούς Αρβανίτες από τις αρχοντικές φάρες των Μπουαίων και των Λιόσηδων (Jenn Kersopoulos, "Chronologia Albanaise"), άπλωσε την επικράτειά του ως τα σύνορα της Θεσσαλίας, προς το Καταλανικό δουκάτο της Αθήνας και των Νέων Πατρών (Υπάτης) και ως τις ακτές του Ιονίου πελάγους και του Κορινθιακού Κόλπου.  Για να ανταμείψει τους Αρβανίτες που πολέμησαν μαζί του, εκτόπισε πολλούς κτηματίες και στρατιώτες της δυτικής πλευράς της Ηπείρου, από τα Κεραύνια Όρη ως την Άρτα και εγκατέστησε εκεί Αρβανίτες (C. Jirecek, "Albanien in der Vergangenheit"). Για τους Αρβανίτες στην Πελοπόννησο, οι απόψεις διίστανται. Άλλοι τοποθετούν την εγκατάστασή τους στον Μοριά τον 13ο αιώνα και άλλοι, πολύ νωρίτερα, μαζί με την κάθοδο των Σλάβων(Σάθας, Μόμσεν, Κούρτιος). Στο μεταξύ, οι Αρβανίτες της Θεσσαλίας, έκαναν επιδρομές εναντίον του Καταλανικού Δουκάτου των Νέων Πατρών. Με την επικράτηση όμως του Στέφανου Ντουσάν, άρχισαν ν' αναζητούν νέους τόπους για να εγκατασταθούν. Παράλληλα, οι Καταλανοί, θέλοντας να επωφεληθούν από τις πολεμικές ικανότητες των Αρβανιτών και να προστατευθούν από τους Σέρβους της Θεσσαλίας, δέχτηκαν μετά το 1350, οικογένειες Αρβανιτών (άγνωστο πόσες), και τις εγκατέστησαν στη Φθιώτιδα, ως τον ποταμό Στερχειό (τον οποίο αποκαλούσαν Ελλάδα!). Σε παλαιότερο άρθρο μας για την Καταλανική Εταιρεία στο protothema. gr, είχαμε αναφέρει ότι μετά τη μάχη της Κωπαΐδας (ή του Αλμυρού) το 1311, το Δουκάτο των Καταλανών περιλάμβανε την Αθήνα και την υπόλοιπη Αττική, τη Βοιωτία, τη Φθιώτιδα και έφτανε ως, περίπου, τα όρια της Θεσσαλίας. Η εγκατάσταση των Αρβανιτών στην Αττική Στο βασιλικό αρχείο της Βαρκελώνης, σώζεται ανάμεσα στα έγγραφα του βασιλείου της Αραγονίας ένα που επιγράφεται: «Έκθεσις λεπτομερής των αρχιερέων και ευγενών αρχόντων των δουκάτων των Αθηνών και των Νέων Πατρών κατά την εποχήν κατά την οποία περιήλθαν στην επικυριαρχία του Δον Πέτρου Δ'» (1377). Στην έκθεση αυτή, αναφέρεται μαζί με άλλους Καταλανούς τιτλούχους και ο κόμης της Μίτρας (της αρχαίας Δημητριάδας, ανατολικά του Βόλου), "ο οποίος μπορεί να έχει περί τους χίλιους πεντακόσιους καβαλαρέους Αρβανίτες". Souliote warrior, painting by Dupré Louis (1820). Το 1374, το Καταλανικό Δουκάτο της Αθήνας περνούσε πολύ δύσκολες στιγμές. Υπήρχαν εμφύλιες διαμάχες μεταξύ των τιτλούχων της Καταλανικής Εταιρείας. Τελικά, το αξίωμα μοιράζεται σε δύο Αραγονικούς πρίγκιπες και δίνεται στον μεν γιο του Αλφόνσου Φαδρίγου. Βονιφάτιο, η Αίγινα και στον εγγονό του Λουδοβίκο, το Δουκάτο της Αθήνας. Επωφελούμενος από την αναστάτωση αυτή, ο βαρόνος της Βοστίτσας (Αιγίου) και Καστελάνος της Κορίνθου Νέριο Ατζαγιόλι, πολιορκεί τα Μέγαρα. Η φρουρά της πόλης, κλείνεται στα δύο κάστρα της, την Άλκαθο και την Καρία και μάχεται ηρωικά. Οι αρχηγοί του δουκάτου, για να την ενισχύσουν, στέλνουν τη φρουρά της Λιβαδειάς με τον Φραγκίσκο Λιονέλ και τη φρουρά της Αθήνας, με τον Δημήτριο Ρέντη. Ο Ρέντης, αναφέρεται για πρώτη φορά στα αρχεία του Παλέρμο, το 1366, ως νοτάριος (συμβολαιογράφος) της Αθήνας, σ' ένα έγγραφο με το οποίο ο βασιλιάς της Σικελίας Φρειδερίκος Γ' επικυρώνει και ανανεώνει το προνόμιο της καταλανικής πολιτογραφήσεώς του. Παρά την γενναία αντίσταση, οι Καταλανοί τελικά αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα Μέγαρα, τα οποία πέρασαν στην κυριαρχία του Φλωρεντινού Νέριο Ατζαγιόλι. Προφανώς, προτίμησαν να δώσουν όλες τους τις δυνάμεις για την υπεράσπιση της Αθήνας. Πραγματικά, ο Νέριο δεν προχώρησε πέρα από τα Μέγαρα. Ωστόσο, το 1379, μια άλλη "κομπανία" Φράγκων πολεμιστών, εφάμιλλη εκείνης των Καταλανών, εισβάλλει στην Θεσσαλία, με σκοπό να κατακτήσει το Δουκάτο της Αθήνας και να προχωρήσει έπειτα στον Μοριά. Αποτελείται από Ισπανούς, Βάσκους και Γάλλους. Αυτοί, έμειναν στην ιστορία ως Ναβαραίοι. Οι ξεπεσμένοι Καταλανοί, παραδίδουν τη μία μετά την άλλη τις πόλεις και τα κάστρα τους. Young Arvanite — Louis Dupré 1819 Ο κόμης της Μίτρας αφήνει τη Μαγνησία και τη Φθιώτιδα και αποτραβιέται με τους Αρβανίτες του στα Σάλωνα, για να ενωθεί με τον Λουδοβίκο Φαδρίγο που είχε εκεί την έδρα του ως κόμης των Σαλώνων και επίτροπος του δουκάτου της Αθήνας. Η Λιβαδειά και η Θήβα πέφτουν στα χέρια των Ναβαραίων οι οποίοι πολιορκούν πλέον την Αθήνα. Και πάλι ο Δημήτριος Ρέντης, μαζί με τον Καταλανό φρούραρχο της Ακρόπολης προβάλλουν ηρωική αντίσταση και αποκρούουν τους Ναβαραίους οι οποίοι φεύγουν από την Αττική. Ο επικυρίαρχος του Καταλανικού δουκάτου, βασιλιάς της Αραγονίας Πέτρος Δ’ γράφει τον Απρίλιο του 1381 από τη Σαραγόσα έπαινο για το κατόρθωμα αυτό στον Ρέντη και σε όλους τους άλλους Αρβανίτες κατοίκους «στο όριο της Ελλάδος». Ο Κ. Μπίρης γράφει ότι ο Δ. Ρέντης ήταν πιθανότατα Αρβανίτης. Το επώνυμο Ρέντης ή Ριέντης δεν έχει καμία σχέση με τα ελληνικά. Είναι αρβανίτικο και σημαίνει «βαρύς, βαρετός, οχληρός». Το ίδιο επώνυμο υπάρχει στα αρβανιτοχώρια της Βόχας στην Κορινθία όπου ήταν εγκατεστημένοι Αρβανίτες. Στη Βοιωτία υπήρχαν Αρβανίτες εγκατεστημένοι ήδη από το 1272. Όπως αναφέρεται στο πρακτικό ίδρυσης του μοναστηριού της Μακρυνίτσας (1272), υπάρχουν δύο τουλάχιστον οικισμοί με αρβανίτικα ονόματα: η Κάπραινα (Χαιρώνεια) και η Σκριπού (Ορχομενός). Η λέξη Κάπραινα στα αρβανίτικα σημαίνει «τόπος με ζαρκάδια» και η λέξη «Σκριπού», Αλμυρός. Στο μεταξύ, ο βασιλιάς Πέτρος Δ’ για να τονώσει το ηθικό των υπηκόων του στο Δουκάτο της Αθήνας αλλά και για την καλύτερη οργάνωσή του, στέλνει στην Ελλάδα γενικό επίτροπό του, τον Φίλιππο Ντελμάου, υποκόμη Ροκαβέρτη, έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς της Αυλής του. Ο Ροκαβέρτης θέλοντας να ενισχύσει την άμυνα του δουκάτου, γράφει στον Πέτρο Δ’ της Αραγονίας: «Υποκόμης. Μας γίνεται παράκλησις να θελήσωμε να δώσωμε προνόμιο σε κάθε Έλληνα και Αρβανίτη που θα θελήσει να έλθει στο δουκάτο της Αθήνας να είναι ασύδοτος (=απαλλαγμένος από φόρους) για δύο χρόνια». Παράλληλα, τους δόθηκε και γεωργικός ή κτηνοτροφικός κλήρος. Ο Ροκαβέρτης επέστρεψε σύντομα στην Ισπανία, για ανάγκες του βασιλείου της Αραγονίας. Τον διαδέχτηκε ο ιππότης Ραμόν ντε Βιλανόβα, αντάξιός του σε ευφυΐα και δραστηριότητα. Καθώς ο Πέτρος Δ’ έδωσε την άδεια που του είχε ζητηθεί από τον Ροκαβέρτη, ο Ραμόν ντε Βιλανόβα έφερε πολλούς Αρβανίτες από το δουκάτο της Υπάτης και τους εγκατέστησε στο πέρασμα των Θερμοπυλών και στα χωριά Λιβανάτες, Τραγάνα, Μάζι, Προσκυνά, Μαρτίνο, Μαλεσίνα και Λάρυμνα. Παράλληλα, εγκατέστησε άλλους γύρω από τον Ελικώνα, στα χωριά Κυριάκι, Ζερίκι, Ζαγαράς, Χώστια, Δόμβραινα, Σάχου, Βρασταμίτες, Σουληνάρι, Στροβίκη και σε 30 περίπου ακόμα, στην υπόλοιπη Βοιωτία. Οι Αρβανίτες αυτοί προέρχονταν κυρίως από τη Μαγνησία και την υπόλοιπη Θεσσαλία όπου είχαν επεκταθεί οι Σέρβοι. Αλλά και οι (Αρβανίτες) Λιόσηδες κι ένα μέρος από τους Μαλακασαίους και τους Μαζαρακαίους, μετά την ήττα τους από τον Θωμά Πρελιούμποβιτς, εγκαταστάθηκαν στο δουκάτο της Αθήνας από τον Ραμόν ντε Βιλανόβα. Ο Καταλανός ιππότης τους τοποθέτησε σε δεύτερη γραμμή άμυνας που προστάτευε την Αττική από τη βόρεια και τη δυτική πλευρά. Οι Λιόσηδες εγκαταστάθηκαν στο Κατάδεμα: στα Λιόσια, το Καματερό και τη Χασιά γι να προστατεύσουν το λεκανοπέδιο από τον δρόμο του Θριασίου και τον δρόμο της Φυλής. Να σημειώσουμε εδώ ότι το Δέμα (Δέσις ή Κατάδεμα) βρίσκεται δυτικά των σημερινών Άνω Λιοσίων και από εκεί ελεγχόταν η δυτική πλευρά της Αττικής. Στην αρχαιότητα, το Δέμα ήταν τείχος, μήκους περίπου 4 χλμ. στην είσοδο του λεκανοπεδίου, μεταξύ Πάρνηθας και Αιγάλεω. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το Κατάδεμα άλλαξε όνομα και πήρε αυτό των Λιόσα, ενώ το Καματερό και η Χασιά, διατήρησαν τα ονόματά τους. Άλλοι Λιόσηδες και Μαζαρακαίοι εγκαταστάθηκαν στο δερβένι της Φυλής (σχετικά τα τοπωνύμια Μαζαράκι και Λιοσάτι). Ίσως δε στη φάρα των Λιόσα ανήκε ο Κριεκούκιας, ο αρχηγός των οικιστών του φερώνυμου χωριού (Κριεκούκι ή Ερυθρές) που προστάτευε την έξοδο του προς την πλευρά του Ασωπού. Τέλος, οι Μαλακασαίοι εγκαταστάθηκαν σε επίκαιρη θέση στην ανατολική πλευρά, στην είσοδο της Αττικής από το διάσελο μεταξύ Πάρνηθας και Μαυροβουνιού. Βλέπουμε λοιπόν ότι η πρώτη μαζική εγκατάσταση Αρβανιτών στην Αττική έγινε γύρω στο 1382 από τους Καταλανούς. Με την ημερομηνία αυτή, συμφωνεί και ο Σπυρίδων Λάμπρος, ο οποίος στην «Επετηρίδα του Παρνασσού» (1896), σε κείμενο με τίτλο «Η Ονοματολογία της Αττικής και η εις την χώραν εποίκησις των Αλβανών», θεωρεί ως απαρχή της εγκατάστασης των Αρβανιτών στην Αττική το 1382 και ως έτος αθρόας εγκατάστασής τους, το 1402. Με την εξάπλωση των Αρβανιτών στην Αττική και τοπωνύμια τα οποία ,άλλα ορθά και άλλα εσφαλμένα θεωρούνται αρβανίτικα, θα ασχοληθούμε σε άρθρο μας τις επόμενες ημέρες στο protothema.gr ΣΧΟΛΙΑ (58). Μιχάλης Στούκας 04/03/2018, 17:33 Πηγές: Κώστας Η. Μπίρης, «ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ, ΟΙ ΔΩΡΙΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ», Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, 2005. Αλέξανδρος Ηρ. Γέροντας, «Οι Αρβανίτες της Αττικής», Αθήνα, 1984. Φερντινάντ Γκρεγκορόβιους, «Μεσαιωνική Ιστορία των Αθηνών», Εκδόσεις Κριτική, 1994. William Miller, «Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα (1204-1566)», Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, 1990. Δημήτριος Καμπούρογλου, «Ιστορία των Αθηναίων», εκδόσεις Πελεκάνος. Τοπωνύμια της Αττικής: Ποια από αυτά είναι αρβανίτικα; Τα τοπωνύμια της Βόρειας και της Δυτικής Αττικής  Οι πόλεις και οι κωμοπόλεις των Μεσογείων Στο άρθρο μας για τους Αρβανίτες της Αττικής την προηγούμενη εβδομάδα, είχαμε προαναγγείλει ότι θα ασχοληθούμε με τα τοπωνύμια της Αττικής, κάποια από τα οποία είναι όντως αρβανίτικα και κάποια άλλα όχι. Για κάποια από αυτά, υπάρχουν διαφορετικές απόψεις. Θα συμπεριλάβουμε στο άρθρο μας όσο περισσότερες από αυτές είναι δυνατό. Βόρεια – Δυτική Αττική Όπως είδαμε, γύρω στο 1382, ο Καταλανός ιππότης Ραμόν ντε Βιλανόβα εγκατέστησε τους (Αρβανίτες) Λιόσηδες κι ένα μέρος από τους Μαλακασαίους και του; Μαζαρακαίους στη βόρεια και τη δυτική πλευρά της Αττικής, για να την προστατεύσουν από τις εχθρικές επιδρομές. Τα Άνω Λιόσια, πήραν το όνομά τους από το επώνυμο Λιώσα (s) (αλβανικά Loshi). Όσο για το τι σημαίνει το Loshi; Προέρχεται από την αρβανίτικη λέξη ljioshe, ljosh-I, “ομαλή τοποθεσία σε βουνά με άφθονο χορτάρι βοσκής, βοσκοτόπι”). Οι Έλληνες συγγραφείς του Μεσαίωνα, αποδίδουν το επώνυμο Loshi, ως Λεώσας. Να θυμίσουμε ότι ως το 1994, το Ίλιον της Αττικής ονομαζόταν Νέα Λιόσια (περισσότερα σε παλαιότερα άρθρα μας στο protothema.gr). Λιοσάτι ονομαζόταν ως το 1927 ο Κοκκινόβραχος των Αφιδνών. Το τοπωνύμιο προέρχεται από τη λέξη Loshati, "οι απόγονοι του Loshi". Η Μαλακάσα πήρε το όνομά της από τον Αρβανίτη φύλαρχο Malakasi (απ' όπου και το ελληνικό επώνυμο Μαλακάσης). Μια άλλη εκδοχή, "θέλει" το τοπωνύμιο Μαλακάσα να προέρχεται από το αλβανικό τοπωνύμιο Mallakaster, Mallakastra, του οποίου το β' συνθετικό είναι το λατινικό castrum, - a. Οι Αφίδνες της Αττικής, ως το 1912 ονομάζονταν Κιούρκα. Η λέξη Κιούρκα, προέρχεται από το αλβανικό επώνυμο Qurk < ελλ. Κυριακός. Κατά τον Γ. Οικονόμου, (Athenische Mitteilungen 35, 320), τα Κιούρκα πήραν το όνομά τους από τον αρχαίο αττικό Δήμο Κερκείς. Μεταξύ των αρχηγών των Αρβανιτών που εγκαταστάθηκαν στα Μεσόγεια της Αττικής το 1388, αναφέρεται κι ένας Κιούρκας. Η αλβανική λέξη qurku, πληθ. qurqe, σημαίνει "γούνα, δέρμα, δερμάτινο παλτό" και προέρχεται από την τούρκικη λέξη Kurk = γούνα. Το τοπωνύμιο Καπανδρίτι, προέρχεται από το μεσαιωνικό επώνυμο Καπανδρίτης < αλβαν. Επών. Kapandrit (= του παπά Αντρέα) < του Παπαντρέα. Όπως γράφει ο Χ. Π. Συμεωνίδης, το αλβανικό Kapandrit βασίζεται στον τύπο Παπαντρίκος. Το Καπανδρίτης, φέρεται να είναι ελληνική δημιουργία παρά το γεγονός ότι το Kapandrit μαρτυρείται μόνο ως επώνυμο αλβανόφωνων. Εξελίχθηκε σε Καπανδρίτι από το "του Καπανδρίτη (το κτήμα)". Η Ροδόπολη της Αττικής, ως το 1981 ονομαζόταν Μπάλα. Η λέξη Μπάλα, ως τοπωνύμιο, προέρχεται από το νεότερο αλβανικό επώνυμο Bale, Bala. Ο Άγιος Στέφανος της Αττικής, ήταν γνωστός παλαιότερα ως Νέο Μπογιάτι, ενώ η Άνοιξη ως Παλαιό Μπογιάτι, ως το 1954. Μπογιάτι < Μπουγιάτη < αλβανικό τοπωνύμιο Bujati «οι απόγονοι της οικογένειας Bua ή Buja». Από τον 14 αιώνα όπως έχουμε αναφέρει, υπάρχουν μαρτυρίες για τον Αλβανό φύλαρχο Γκίνο Σπάτα Μπούα. Τα Βίλια, πήραν το όνομά τους είτε από την αλβανική λέξη viljia = vile – α (< λατινικό villa), "εξοχικό σπίτι, έπαυλη, κωμόπολη" ή από τη λέξη βίγλα, σκοπιά" < λατινικό vigilia, που πέρασε και στα αλβανικά ως vigle – a. Αν και λόγω της θέσης της κωμόπολης, δικαιολογείται και η δεύτερη ετυμολογία, ο Χ.Π. Συμεωνίδης, θεωρεί το τοπωνύμιο αλβανικό. Η Βαρυ(μ)πόμπη, πήρε το όνομά της από το ελληνικό επώνυμο και οικωνύμιο Varibopi < σλαβικό προσωπωνύμιο Varibob "μάγειρας φασολιών ή οσπρίων". Ο Vasmer, συνδέει το τοπωνύμιο με σλαβικό κύριο όνομα Varibob "μάγειρας κόκκων σιτηρών". Ίσως κάποιοι νομίζουν ότι και το Τατόι είναι αλβανικής προέλευσης. Ο Τάσος Νερούτσος, διαπρεπής λόγιος του 19ου αιώνα, είναι ένας από αυτούς. Ωστόσο, ο Σαράντος Καργάκος, αναφέρει ότι η ονομασία είναι του 16ου αιώνα, μεταγενέστερη της καθόδου των Αρβανιτών και προέρχεται από το όνομα του ιδιοκτήτη της περιοχής Αρτίκη Τατόη. Ομοίως, ο Τ. Νερούτσος, θεωρεί αλβανικά και τα τοπωνύμια Χασιά (σήμερα Φυλή) και Μενίδι(σήμερα Αχαρνές). Σύμφωνα με τον Κ. Μπίρη, η λ. Χασιά, είναι χαρακτηριστική της θέσης της κωμόπολης, που είναι αθέατη, όχι μόνο από την Αθήνα, αλλά και από κοντινή απόσταση, λόγω των πτυχώσεων της Πάρνηθας στις οποίες χάνεται η μικρή κοιλάδα της. Βέβαια, στο λάθος συντέλεσε και η γνώμη της επιτροπής Τοπωνυμίων του 1915, που θεώρησε ότι Χασιά < τουρκ. has= τιμάριο. Αυτός ήταν κι ο λόγος που η Χασιά μετονομάστηκε σε Φυλή. Στο ότι η λέξη Χασιά δεν είναι τουρκική, συνηγορεί και το ότι ο Τούρκος περιηγητής Εβλιά Τσελεμπή, την αναφέρει με το ελληνικό όνομά της και όχι με το τουρκικό has. Και ο Σαράντος Καργάκος συμφωνεί με την άποψη ότι η Χασιά είναι ελληνικό τοπωνύμιο. Ο Σ. Καργάκος, αναφέρει επίσης, ότι και το Μενίδι, αναφέρεται σε βούλα (επίσημο έγγραφο), του πάπα Ιννοκέντιου Γ’ το 1208, που σημαίνει ότι είναι προγενέστερο του έτους αυτού, του 1208 δηλαδή, άρα προϋπάρχει και της καθόδου των Αρβανιτών στην Ελλάδα. Οφείλουμε να καταθέσουμε την άποψη του Κ. Άμαντου, ότι το Μενίδι < επών. Μενίδης. Η γνώμη του Χ. Π. Συμεωνίδη ότι και το Μενίδι είναι αλβανικό τοπωνύμιο (από το αλβανικό man – i, μουριά = τοσκικό men – i, + περιεκτικό επίθημα – ίδι), δεν φαίνεται να ευσταθεί. Τέλος, το Πολυδένδρι της Αττικής, ως το 1928, λεγόταν Μάζι. Το όνομα αυτό προέρχεται κατά τον Αλέξανδρο Ηρ. Γέροντα, από την φάρα, την οικογένεια των Αρβανιτών. Ο Π. Φουρίκης, γράφει ότι η λέξη maz - i, δηλώνει έκταση γης ανάμεσα σε βουνά που είναι πρόσφορη για καλλιέργεια, ενώ ο Κ.Οικονόμου, το ερμηνεύει από το αλβανικό mazi- α, "καλλιεργημένος αγρός έτοιμος για σπορά". Τα Μεσόγεια της Αττικής Αρκετά αρβανίτικα τοπωνύμια, υπάρχουν και στα Μεσόγεια της Αττικής. Στα Μεσόγεια, εγκαταστάθηκαν πολλοί Αρβανίτες και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα πόλεις και κωμοπόλεις της περιοχής, να έχουν πάρει ονόματα Αρβανιτών. Οι Αρβανίτες, μεταφέρθηκαν στα Μεσόγεια για οικονομικούς λόγους (καλλιέργεια της γης), αλλά και στρατιωτικούς (ενίσχυση της άμυνας της περιοχής). Οι μετακινήσεις των Αρβανιτών στα Μεσόγεια, φαίνεται ότι έγιναν στα τέλη του 14ου αιώνα. Η Παιανία, λεγόταν ως το 1915 Λιόπεσι. Ο Αλέξανδρος Ηρ. Γέροντας, γράφει: "Εκ του "Λιόπεσς" = βουστάσιου. Λιόπα δε αλβανιστί λέγεται η αγελάς". Κατά τον Ν. Πολίτη, πιθανότατα το Λιόπεσι πήρε το όνομα αυτό από κάποιον Αρβανίτη, ιδιοκτήτη της περιοχής. Αλλά και ο Χ. Π. Συμεωνίδης γράφει σχετικά: Λιόπεσι: το αλβαν. lopesi (< lope – α "αγελάδα"), "τόπος όπου σταβλίζονται αγελάδες, βουστάσιο". Ο Δ. Καμπούρογλου, το μεταφράζει "βουστάσιο". (Εβδομάς 1887, αρ. 38, 1). Το επώνυμο Lopesi αναφέρεται συχνά σε βενετσιάτικα αρχεία. Η Αρτέμιδα, ονομαζόταν ως το 1977 Λούτσα. Λούτσα = τέλμα < αλβαν. lluce-α "λάσπη, βόρβορος" το οποίο με τη σειρά του, βασίζεται στο σλαβικό luza= τέλμα. Το Μαρκόπουλο, είναι τοπωνύμιο προερχόμενο από επώνυμο. Προέρχεται, όπως είναι ευκολονόητο, από το επώνυμο Μαρκόπουλος. Για ένα… άλλο Μαρκόπουλο, το Μαρκόπουλο Ηλείας, υπάρχει αναφορά σε οθωμανικό έγγραφο του 15ου αιώνα ως Markopulu. Τα Σπάτα, πήραν το όνομά τους από τον φύλαρχο Gjin Bua Shpata, που έδρασε στην Αιτωλία τον 14ο και 15ο αιώνα. Το επώνυμο Spata υπάρχει τόσο στον ελλαδικό όσο και στον ιταλικό χώρο. Ο Αλέξανδρος Ηρ. Γέροντας, γράφει σχετικά: "Το εν τοις Μεσογείοις χωρίον Μπούρα ή κατά τινάς των σημερινών χωρικών "Μπουράνι" λεγόμενον, έκειτο μεταξύ των δύο απ' αυτού τμηθέντων κατόπιν χωρίων Σπάτα και Μπάλα και ηρημώθη εις την γενικήν ερήμωσιν της Αττικής την γενομένην υπό την επί Μπορζίνη Ενετών (σημ. 1687). Τ’ ανωτέρω χωρία, κατά τας γενομένας διαιρέσεις υπό των ιδιοκτημόνων, απεσπάσθησαν του Μπούρα, όπερ κατά την αρχαιότητα ελέγετο Κίθυρος και απετέλει μίαν των δώδεκα πόλεων του Κέκροπος, είναι όμως μία και η αυτή περιφέρεια. Οι Τουρκαλβανοί Σπάτης και Μπάλας, όστις και Μπαλής επροφέρετο, ήσαν οι κύριοι του τόπου και οι τελευταίος μάλιστα πωλητής του Μπάλα, Μπαλής ελέγετο". Το Κορωπί ή Κοροπί, είναι καθαρά ελληνικό τοπωνύμιο, προέρχεται δε η ονομασία του, είτε από το αρχαίο Κρωπεία = η περιοχή του αρχαίου Δήμου των Κρωπιδών, είτε από τον αρχαίο αττικό Δήμο Κεκροπίς. Ελληνικότατο είναι και το τοπωνύμιο Κερατέα, από την λέξη "κερατία, κερατέα" (λέξη που υπάρχει από ελληνιστική περίοδο) και σημαίνει "ξυλοκερατιά, χαροπιά" Ανάλογο τοπωνύμιο στην Κρήτη, Κερατέα, μαρτυρείται από το 1577! Τέλος και η Βάρη, που από κάποιους έχει χαρακτηριστεί ως αρβανίτικο τοπωνύμιο, είναι ελληνικό και δηλώνει ελώδη περιοχή (Σαράντος Καργκάκος). Στον ελλαδικό χώρο, υπάρχουν πολλά χωριά με τα όνομα Βαρκά και Βαρικό (ν). Η Βάρη της Αττικής, βρίσκεται στη θέση του αρχαίου Αναγυρούντα < ανάγυρος < το φυτό βρομόχορτο. Παρουσιάσαμε όσο περισσότερα τοπωνύμια της Βόρειας, της Δυτικής και της Ανατολικής Αττικής ήταν εφικτό. Ίσως υπάρχουν και λάθη. Το βέβαιο είναι, πως όλοι όσα γράψαμε, υπάρχουν και μάλιστα τεκμηριωμένα, σε βιβλία έγκυρων επιστημόνων (γλωσσολόγων, ιστορικών κλπ.), που έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος από τη ζωή τους σε ανάλογα θέματα… ΣΧΟΛΙΑ (22). Πηγές: Χαράλαμπος Π. Συμεωνίδης, "ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΟΙΚΩΝΥΜΙΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΥΚΚΟΥ, ΛΕΥΚΩΣΙΑ- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 2010. Σαράντος Ι. Καργάκος , «ΑΛΒΑΝΟΙ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ ΕΛΛΗΝΕΣ», 6η έκδοση, εκδόσεις Ι. Σιδέρης 2008 ΚΩΣΤΑΣ Η. ΜΠΙΡΗΣ, "ΑΙ ΤΟΠΩΛΥΜΙΑΙ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΕΡΙΧΩΡΩΝ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ'', έκδοση ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΤΑΜΕΙΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΑΠΑΛΛΟΤΡΙΩΣΕΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΔΕΛΤΙΟΥ, ΑΡ. 17, ΑΘΗΝΑ 2006 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΗΡ. ΓΕΡΟΝΤΑΣ, ''Οι Αρβανίτες της Αττικής'', Αθήνα 1984. https://geron-nektarios-o-agioritis.blogspot.com/2019/01/arvanites-attikis-toponumia-arvanitika.html Ετικέτες Αρβανίτισσες-Αρβανίτες Όταν μιλούσαν οι Αρβανίτες για φάρα (Βίντεο) Αρβανίτικα Κάλαντα του Λαζάρου H Μακεδονία είναι υποστατική (προσωποποιημένη) γιατί οι Μακεδονομάχοι ήσαν Άγιες Υποστάσεις. Αρβανίτικα Κάλαντα Πρωτοχρονιάς (Απόδοση και Βίντεο) H οικοδομή και η συνοχή του έθνους. Πρόλογος της πρώτης εκδόσεως του παρακλητικού κανόνος της Παναγίας της Αρβανιτίσσης ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ (1903-1908) Το ιστορικό αρχείο του Κουντουριώτη οπλαρχηγού Βαγγέλη Κοροπούλη Ο Άγιος Δημήτριος με τους Μακεδόνες Αγίους, σώζουν τη Μακεδονία! Διήγηση θαύματος από τον Γ. Νεκτάριο † Και αυτοί οι εμπαίκτες Θεέ μου; Πού θα βγούμε; Ο Λόγος περί της Αδελφότος Θεολόγων «Ο Σωτήρ» ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΗΡΩΕΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΡΒΑΝΙΤΕΣ Ο Πήλιο-Γούσης: Ο μύθος της προδοσίας - Αποκατάσταση Οι Βυζαντινοί Ακρίτες (Φύλακες των Συνόρων) στην πλειοψηφία των ήσαν Αρβανίτες!!! Οι Αρβανίτες και η Παναγιά τους (Εμφάνιση Παναγίας Αρβανιτίσσης στο Αλβανικό μέτωπο) Άλλο Αλβανοί κι άλλο Αρβανίτες (Κων. Χολέβας) Νικόλαος Ρόκας ή Ζερβονικόλας: Λίγα λόγια για το θαυμαστό βίο του Απόσπασμα από το βιβλίο «Ιστορία των Αθηνών» το 1834 Κρατάτε Θερμοπύλες! (περί του αδίκου χτυπήματος κατά της Ρωμιοσύνης)